Nhật Tiến thưa chuyện với nhà thơ Viên Linh


Nhật Tiến 

nhe1baadt-tie1babfn
(Chân dung Nhà Văn Nhật Tiến)

Ngày 1-12—2016 vừa qua, ông có gửi Nguyễn Thiếu Nhẫn 1 lá thư (công bố luôn cả trên mạng), có phần mở đầu như sau:

Thư Viên Linh gửi Nguyễn Thiếu Nhẫn 
– Viên Linh – 

Anh Nguyễn Thiếu Nhẫn,

Bây giờ là 12:01 phút trưa thứ Năm, 1 tháng 12, 2016, tôi vừa đọc xong bài anh.
Có anh đứng cùng chiến tuyến, tôi rất vui. Cảm ơn anh.
Tôi xin kể anh chuyện này: “Khoảng năm 1990, Nhật Tiến làm chủ tịch và tôi làm phó cho Trung tâm Văn Bút Nam Cali. Một hôm tôi nghe tin Văn Bút Nam Cali đã họp và ủy thác bạch khế (carte blanche) toàn quyền cho chủ tịch Nhật Tiến chủ trương trông coi việc thu thập bài vở làm cuốn tuyển tập hòa hợp hòa giải nhan đề Trăm Hoa Vẫn Nở Trên Quê Hương. Lập tức tôi liên lạc với Ban chấp hành, phản đối quyết định trên, nhất là họp mà tôi là phó chủ tịch lại không được biết có buổi họp. Dĩ nhiên một buổi họp cấp tốc được triệu tập, Nhật Tiến không đến dự, nhưng chúng tôi có lý do chính đáng: một chủ đề như thế không thể trao cho một cá nhân đại diện cho toàn thể Văn Bút Nam Cali, lấy cái gì bảo đảm cho thanh danh của Hội Văn Bút một khi cá nhân đó nhân danh Văn Bút để kêu gọi nạn nhân hòa hợp hòa giải với thủ phạm?”Việc mà Nhật Tiến đang làm. Thế là phiên họp do tôi chủ tọa đã bỏ phiếu đa số tuyệt đối hủy bỏ cái bạch khế (carte blanche) nguy hiểm kia.
(hết phần mở đầu)

Trong phần ấy, có mấy điểm mấu chốt như sau:

1) Khoảng năm 1990, Nhật Tiến làm chủ tịch và Viên Linh làm phó cho Trung tâm Văn Bút Nam Cali.

2) Một hôm Viên Linh nghe tin Văn Bút Nam Cali đã họp và ủy thác bạch khế (carte blanche) toàn quyền cho chủ tịch Nhật Tiến chủ trương trông coi việc thu thập bài vở làm cuốn tuyển tập hòa hợp hòa giải nhan đề Trăm Hoa Vẫn Nở Trên Quê Hương.

3) Lập tức Viên Linh liên lạc với Ban chấp hành, phản đối quyết định trên, nhất là họp mà VL là phó chủ tịch lại không được biết có buổi họp. Dĩ nhiên một buổi họp cấp tốc được triệu tập, Nhật Tiến không đến dự,

4) Thế là phiên họp do Viên Linh chủ tọa đã bỏ phiếu đa số tuyệt đối hủy bỏ cái bạch khế (carte blanche) nguy hiểm kia.

Tôi, Nhật Tiến xin trả lời ông Viên Linh và cũng là để làm sáng tỏ vấn đề trước công luận:

1) Năm 1990, thời gian thực hiện cuốn Trăm Hoa Vẫn Nở Trên Quê Hương, tôi không còn sinh hoạt gì với Văn Bút Nam Cali nữa, chứ đừng nói là tôi vẫn còn là Chủ Tịch, Viên Linh làm Phó.

2) Người chủ trương trông coi việc thu thập bài vở làm cuốn tuyển tập Trăm Hoa Vẫn Nở Trên Quê Hương không phải là tôi mà là ông Trần Vịnh, khi đó ở San Diego, và ông lấy tên nhà xuất bản cho cuốn này là Lê Trần.

3) Tôi chỉ là Chủ Tịch Ban Chấp Hành Lâm Thời Nam Cali, nhiệm kỳ có đúng một năm (1988-1989), lại không có Ban Chấp Hành mà chỉ có Ban Thường Vụ gồm: Chủ Tịch Nhật Tiến, Phó Chủ Tịch Viên Linh, Tổng Thư Ký Lê Đình Điểu (đã mất), Thư Ký Vũ Thùy Hạnh (hiện ở tỉnh Orange , Nam Cali). (Xin coi hình ở phần cuối).

4) Nhiệm kỳ của chúng tôi chỉ có 1 năm vì mang danh nghĩa “Lâm Thời”, với nhiệm vụ soạn thảo Nội Quy và tổ chức bầu cử Ban Chấp Hành Chính Thức. 

5) Thời gian 1 năm sau, vì bận rộn công tác vận động cho Thuyền Nhân nên tôi không ra ứng cử tiếp, do đó năm 1989 ông Viên Linh được bầu làm Chủ Tịch Ban Chấp Hành Chính Thức Văn Bút Nam Cali, rồi năm 1991 được Đại hội Văn Bút VN Hải ngoại họp ở San Jose bầu làm chủ tịch Văn bút VNHN sau đó hai năm được tái nhiệm, và tại chức hai nhiệm kỳ.

6) Vậy ở thời điểm 1989-1990, khi có việc thực hiện cuốn Trăm Hoa Vẫn Nở Trên Quê Hương, tôi không còn trong Văn Bút và ông Viên Linh đã giữ chức Chủ tịch Văn Bút, vậy thì làm gì có chuyện hoang đường như ông nói: Một hôm tôi nghe tin Văn Bút Nam Cali đã họp và ủy thác bạch khế (carte blanche) toàn quyền cho chủ tịch Nhật Tiến chủ trương trông coi việc thu thập bài vở làm cuốn tuyển tập hòa hợp hòa giải nhan đề Trăm Hoa Vẫn Nở Trên Quê Hương. Lập tức tôi liên lạc với Ban chấp hành, phản đối quyết định trên, nhất là họp mà tôi là phó chủ tịch lại không được biết có buổi họp. Dĩ nhiên một buổi họp cấp tốc được triệu tập, Nhật Tiến không đến dự…

Mặt khác, đây là lần đầu tiên tôi nghe thấy chữ “Bạch Khế” (carte blanche) xuất hiện trong sinh hoạt Văn Bút, chứ kể từ thuở đầu đời 1957 cho đến về sau, tôi chưa từng thấy nó xuất hiện trong Văn Bút. Nó chỉ là sản phẩm vu cáo của Viên Linh mà thôi.

Thưa ông Viên Linh, 

Hơn 10 năm trước ông đã bịa chuyện bôi nhọ GS Phạm Việt Tuyền, Tổng Thư Ký Trung Tâm Văn Bút trước 1975 mà khi tôi chất vấn, ông đã không thể trả lời được.

Nay ông lại bịa chuyện Văn Bút Nam Cali (mà ông gian dối không nêu rõ là Văn Bút Lâm Thời Nam Cali) để hòng bôi nhọ tôi. Ông trả lời ra sao trước những điểm tôi nêu ở trên. Tôi lại xin chờ ông trả lời để vấn đề được sáng tỏ trước công luận .

Nhật Tiến
2-XII-2016

Hình ảnh minh chứng: 

c4f05d0e64b24d17a6f1dd7f1dcd3bee

Và:

37927f0fe5b94e418ba5a632c82524af

Nguồn: nhavannhattien.wordpress.com

Lễ Trao Giải: Vườn Thơ Giao Cảm và Góc Bạn Đọc do Bán Tuần Báo Việt Luận Úc Châu tổ chức tại Sydney đêm 21/02/2015


IMG_1539

Bài phát biểu của Hư Vô

Kính thưa các bậc trưởng thượng.
Kính thưa các văn nghệ sĩ, báo chí truyền thông.
Kính thưa tất cả quan khách hiện diện đêm nay.

Lời nói đầu tiên của tôi là xin cầu chúc quí vị được an khang thinh vượng nhân dịp đầu năm Ất Mùi 2015.

Và cũng không quên cám ơn ông chủ nhiệm báo Việt Luận đã tin tưởng mời tôi làm giám khảo để chấm giải những bài thơ trong một giải thơ văn của người Việt có thể nói là lớn nhất Úc Châu mà báo VL đã duy trì được rất nhiều năm nay.

Để chọn được một bài thơ trao giải, đó là một công việc làm tôi hết sức phân vân, bởi vì trong cả mấy trăm bài thơ dự thi, bài nào cũng có thể được nhận giải cả! Mà những giải của tất cả các tác giả nhận được tôi tin rằng nó còn lớn lao hơn hiện kim hay hiện vật nhiều, vì đó là những tác phẩm đã chuyên chở được chính cái cảm xúc của mình đến độc giả trong nỗi trăn trở của thân phận người Việt lưu vong để cùng nhau gìn giữ tiếng Việt còn là người Việt còn.

FullSizeRender

(Hình chụp lưu niệm trong đêm trao giải thưởng 21/02/2015)

Kính thưa quí vị
Ngôn ngữ Việt tự nó vốn đã có âm thanh vần điệu rất gần gũi với thơ. Mà nói như nhà phê bình âm nhạc Phạm văn Kỳ Thanh: Thơ tự nó đã có nhạc tính, nhất là thơ Việt, qua sự chọn chữ, sắp câu, gieo vần, hiệp vận và ngắt nhịp, cũng đủ tạo nên một ca khúc hoàn hảo.

Vì vậy chúng ta không lạ gì người Việt thường xuất khẩu thành thơ, hát vu vơ cũng thành nhạc vì trời đã cho dân ta hầu như có một tâm hồn rất nhậy cảm và lãng mạn. Thơ có trong máu, thơ thở trong tim. Thơ ở tận cùng đến nổi nhà văn Mai Thảo còn phải phát biểu: “Dưới nữa là không. Cõi không. Không còn gì nữa. Cõi không là thơ. Không còn gì hết nữa là thơ..”

Một bài thơ hay theo ông Võ Phiến nhận định là từ cái văn phong của nó, là cái riêng của tác giả. Cái hay của Nguyễn Bính chính là cái chất Nguyễn Bính trong thơ, cái độc đáo của Hữu Loan chính là cái màu tím bàng bạt ngất ngây mà chỉ có Hữu Loan mới diễn tả nổi.

Kinh thưa quí vị
Những bài thơ được chọn để trao giải ngày hôm nay ít nhiều cũng mang tính chất chủ quan từ cá nhân của tôi mà thôi. Bởi vì thơ để cảm chớ không để phân tích, một bài thơ hay theo tôi là cái hồn chớ không phải cái xác. Như ông Võ Phiến đi ăn phở vậy, ông ăn miếng bánh mà ngây ngất mùi hương. Cái hồn thơ chính là cái hương của tô phở vậy.

Mỗi bài thơ dự thi đều như có hương vị riêng, chất lạ riêng nhưng tôi chỉ được quyền chọn 3 tác phẩm mà thôi, nếu không tôi đã chọn hết, vì bài thơ nào cũng làm tôi rung động, có phải chăng từ cái hồn dân tộc, cái hồn Việt đã dóng những lời thơ chan chứa tình tự mà các tác giả đã dâng đời dâng người từ những trái tim có cùng chung một cội nguồn.

Cuối cùng tôi cũng xin cám ơn những tác giả đã gởi bài dự thi, dù được giải hay không, quí vị cũng đã đóng góp rất lớn lao trong vườn hoa văn nghệ hải ngoại nói chung và trên bán tuần báo Việt Luận Úc Châu nói riêng.

Chúng tôi cũng trân trọng xin được ghi ơn tất cả quí vị đã bỏ thời gian rất là quí báu nhất là vào đúng dịp Tết để chung vui với chúng tôi trong một buổi sinh hoạt văn học nghệ thuật hết sức có ý nghĩa này.
Một lần nữa xin chúc quí vị hạnh phúc tràn trề trước thềm năm mới Ất Mùi 2015.
Trân trọng

Hư Vô

IMG_1530

(Hư Vô phát Bằng Danh Dự cho tác giả trúng giải Thơ hạng nhất)

Bài Thơ được nhận giải nhất năm 2015

Còn Lại

Bước vào ngõ trũng
hư không
Nghe tôi buồn gió
mênh mộng vô thường

Trái tim nhịp gõ
không chừng
Trăm năm còn lại
nửa đường chiêm bao

Em về sóng vỗ
lao xao
Mùa xuân mấp mé
bên nào chưa hay

Áo xưa lụa biếc
còn bay
Xanh từ phiến lá
loay hoay đầu đời

Nắng trưa trải mượt
góc trời
Để em phơi tóc
gọi lời yêu thương

Hình như cửa mở
thiên đường
Chừa tôi khe hở
hoang đường chui qua

Ngồi đây lượm hạt
như là
Chờ mưa trong mắt
mù lòa cơn đau

Còn gì ngày tháng
mai sau
Bàn tay tôi vướng
biển dâu trùng trùng…

Đông Phương

Những ai tham gia vào công cuộc sưu tập và số hóa bộ báo Phong Hóa – Ngày Nay? Nhật Tiến


 

 

Bia bao Phong Hoa (2)

NHỮNG AI THAM GIA VÀO CÔNG CUỘC

SƯU TẬP VÀ SỐ HÓA

BỘ BÁO PHONG HÓA –NGÀY NAY ?

NHẬT TIẾN

____

Bài tham luận “ Sinh hoạt văn hóa của NHẤT LINH, giai đoạn cuối đời với  Hội BÚT VIỆT và Giai phẩm VĂN HÓA NGÀY NAY”  sau khi được đăng tải trên một vài trang Web thì tôi nhận được Email của nhà văn Phạm Phú Minh có kèm theo một tài liệu mang tên: “Việc điện toán hóa báo Phong Hóa Ngày Nay: Những ý nghĩ lãng mạn giữa một ngày mùa đông”.

Trong thư, nhà văn Phạm Phú Minh đã ngỏ ý :

“ tôi xin gửi đến anh một bài viết của tôi, coi như một sự bổ túc về lai lịch của việc “số hóa” Phong Hóa Ngày Nay vừa rồi”….

và:

 … “ tôi nghĩ anh có thể điều chỉnh cho đúng luôn.”

Với những lời góp ý nêu trên, tôi nhận thấy cần phải quay trở lại phần bài viết của mình, đoạn có liên quan đến vấn đề “số hóa” đề rà soát những sơ xuất (nếu có),  đồng thời cũng là để công bố thêm những chi tiết mới, hoặc do nhà văn Phạm Phú Minh cung cấp, hoặc do tôi sưu tập thêm từ những nguồn thông tin khác.

Ước mong công việc này sẽ làm sáng tỏ thêm vấn đề và cũng để không làm buồn lòng các vị liên đới, có công lao dù ít dù nhiều trong nỗ lực “Sưu tầm và Số hóa”  rất đáng được trân trọng này.

 1) Bài viết của Nhật Tiến : trong phần đề cập đến những nhân sự đã có công lao đóng góp vào việc số hóa hai tờ Phong Hóa –Ngày Nay, vì không phải mục đích chính của bài nên tôi đã chỉ nêu vài chi tiết tổng quát như sau :

“ Riêng công việc số hóa toàn bộ 2 tờ Phong Hóa – Ngày Nay, vì có tài liệu trên Internet nên người đọc mới có thể biết được nhóm thực hiện, trước hết là bà Phạm Thảo Nguyên (nhũ danh Phạm Thị Thảo), con dâu của nhà thơ Thế Lữ- một trong những thành viên chủ chốt của Tự Lực Văn Đoàn. Kế đó là ông Nguyễn Trọng Hiền, quý nam của họa sĩ Cát Tường (1912-1946). Họa sĩ Cát Tường trên tờ Ngày Nay còn lấy biệt danh là Lơ-muya  (Theo tiếng Pháp thì Le mûr là bức tường), đã tham gia việc trình bầy và minh họa cho 2 tờ báo cùng các họa sĩ khác như Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, và cả Nhất Linh ký bút hiệu Đông Sơn.

Vốn là một nhà nhiếp ảnh nghệ thuật, Ông Nguyễn Trọng Hiền đã bỏ nhiều công trình cho việc ứng dụng  kỹ thuật nhiếp ảnh cho toàn bộ bản số hóa này với sự góp sức về kỹ thuật của các vị như Lê Thành Tôn, Đỗ Thị Kim Dung, Lê HuyềnThanh. Ngoài ra, trong công trình sưu tập còn có thể các vị khác như Martina Nguyễn Thục Nhi, Đỗ Tuấn Khanh, nhà văn Vu Gia (trong nước) và đặc biệt, có ông Nguyễn Tường Thiết, quý nam nhà văn Nhất Linh, người đã chia sẻ một tư liệu vô cùng quý giá. Đó là Di cảo viết tay “Đời làm báo” của Nhất Linh.

(ngưng trích)

Nguồn mà tôi sử dụng để viết đoạn này là từ trang web :

http://tintuc.hoasen.edu.vn/vi/1300/tin-chuyen-de/tong-quat-suu-tam-hai-tuan-bao-phong-hoa-va-ngay-nay-1932-1940

Nay xin bổ sung thêm những dữ kiện vừa được cung cấp thêm. Như sau :

 2) Nội dung các thông tin do nhà văn Phạm Phú Minh cung cấp :

 a) Nhà văn Phạm Phú Minh viết :

 Trích:

Một ngày đông năm ngoái, 2011, chúng tôi ba người: Nguyễn Tường Giang, Nguyễn Trọng Hiền và Phạm Phú Minh gặp nhau ở Little Saigon, Nam California, và rủ nhau đi ăn phở. …Hôm ấy hình như không ai muốn chia tay sau khi ăn sáng, nên rủ nhau lên thành phố Carson để thăm phòng triển lãm tranh của trường đại học Dominguez Hills, nghe nói có một số tranh của các nhà danh họa Việt Nam, rồi về chơi nhà Hiền cách đó không xa….

….Các bức tranh của Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân… xem được ở phòng triển lãm hôm đó dường như kéo chúng tôi về khí hậu văn hóa của Hà Nội thời trước.

….Trên đường về nhà, Hiền nói về công việc đang làm của mình, là sưu tầm tài liệu trên báo Phong Hóa và Ngày Nay để viết một cuốn sách về ông bố của mình, là họa sĩ Le Mur Nguyễn Cát Tường, người trong nhiều năm giữ mục Y Phục Phụ Nữ trên hai tờ báo này, đã sáng tạo nên không biết bao nhiêu là kiểu quần áo mới mẻ cho phụ nữ Việt Nam trong buổi giao thời giữa cũ và mới của thập niên 1930. Và cho biết thêm tất cả những số báo Phong Hóa Ngày Nay mà Hiền đang có đều ở dạng điện tử, thông tin này làm lóe lên trong đầu tôi một ý tưởng: tại sao không điện toán hóa tất cả báo Phong Hóa Ngày Nay, rồi phổ biến bằng cách đưa vào đĩa, như công trình tuyệt vời mà Viện Việt Học ở Nam California đã làm với toàn bộ báo Nam Phong mấy năm vừa qua…Thật ra về ý tưởng “điện toán hóa” PHNN, cả ba chúng tôi đều hình dung ngay sự khả dĩ của nó. Sưu tầm các bản in PHNN, hoặc microfilm: có thể được, các nơi như Thư Viện Quốc Gia Pháp tại Paris, thư viện đại học Cornell của Hoa Kỳ đều có lưu trữ, vấn đề là thiếu đủ thế nào thì chưa rõ. Và, tại sao không, cả thư viện Hà Nội và Sài Gòn nữa, chắc chắn là có. Về kỹ thuật: chúng tôi có Hiền là người đang giữ 224 số Ngày Nay và 87 số Phong Hóa dạng điện tử để nghiên cứu về các công trình của bố mình, Hiền sẽ là chìa khóa mở cửa để đưa vào nhiều vấn đề kỹ thuật khác. Về phương tiện, Giang nói ngay: chuyện chính là phải có tiền, mình sẽ kêu gọi anh em, họ hàng, bạn bè đóng góp; chắc chắn là sẽ vượt qua được.

Ngay sau buổi gặp gỡ “lịch sử” ấy, những người trong nhóm đã xúc tiến công việc bằng những e-mail trao đổi cho nhau. Thoạt tiên là e-mail của anh Hiền gửi cho anh Nguyễn Tường Thiết và chị Phạm Thị Thảo, con dâu của nhà văn Thế Lữ, hiện đang sở hữu một số đáng kể Phong Hóa Ngày Nay bản gốc.

 b) Nhiếp ảnh gia Nguyễn trọng Hiền viết gần đây : dưới dạng một bản tin để góp thêm thông tin nhân dịp báo PHNN được đưa lên một số website vào ngày 22/9/2012 (phần này cũng do nhà văn Phạm Phú Minh cung cấp ):

Một buổi chiều mùa Đông, năm 2011, trong buổi mạn đàm qua ly cà-phê tại miền nam Califonia, giữa ba người: Ông Phạm Phú Minh Nhà văn, Bác sĩ Nguyễn Tường Giang – con trai nhà văn Thạch Lam và Ông Nguyễn Trọng Hiền … vô tình bàn đến vấn đề sưu tầm hai bộ tuần báo Phong Hóa và Ngày Nay:

Bác Sĩ Giang có cho biết ở New York có Bà Giáo Sư kiêm văn sĩ Thảo Nguyên, là con dâu cùa nhà thơ Thế Lữ có Sưu tầm được một bộ báo Phong Hóa và Ngày Nay khá lớn, và Ông Giang muốn xin được phép của bà Thảo để tới New York chụp ảnh các tài liệu này…

Trong khi đó Ông Hiền cũng đang có trong tay một số lớn tài liệu về hai bộ PhongHóa và Ngày Nay đã được số hóa. Bộ sưu tập này do cô Martina Nguyễn Thục Nhi, một sinh viên Tiến Sĩ của Berkely University, trao tặng để giúp Ông có nhiều tài liệu mà nghiên cứu về người Cha là Họa Sĩ Lemur Nguyễn Cát Tường…

Duyên cơ đã đến, vì chỉ một tuần lễ sau, tình cờ Bà Thảo Nguyên cùng Giáo Sư Nguyễn Tường Lân, con trai Văn Sĩ Hoàng Đạo cùng về California để gập gỡ các cựu học sinh trường trung học Gia Long

Ông Minh đã thu xếp một cuộc họp sơ bộ đầu tiên về việc Sưu Tầm và Số Hóa hai bộ Phong Hóa và Ngày Nay được diễn ra tại Los Angeles ngày 05 tháng 10 năm 2011 với bốn người tham dự: Ông Minh, Ông Lân, Bà Thảo và Ông Hiền.

Quan trọng nhất phải kể đến sự góp sức của bà Phạm Thảo Nguyên (nhũ danh Phạm Thị Thảo), hiện nay đã lớn tuổi. Bà là con dâu của nhà thơ Thế Lữ- một trong những thành viên nòng cốt của Tự Lực Văn Đoàn. Chồng Bà là tiến sĩ toán Nguyễn Thế Học, đã mất, con trai út của cố thi sĩ Thế Lữ. Bà sở hữu bộ báo Phong hóa và Ngày Nay, tuy rất lớn nhưng không hoàn toàn đầy đủ…

 c) Nhà thơ Thành Tôn: một chuyện viên khôi phục sách báo cũ:   (vẫn trích theo  thông tin của nhà văn Phạm Phú Minh)

Nhưng ở đời có những nhân duyên rất kỳ lạ, cái người có biệt tài khôi phục sách báo cũ đó chính là nhà thơ Thành Tôn, bạn thân của người viết bài này. Thành Tôn đến nhà tôi chơi, thấy có treo bản sao tranh của Nhất Linh và Cát Tường, tỏ ý rất thích, mong muốn có được một bản. Các bản sao đó sở dĩ tôi có được là do Nguyễn Trọng Hiền thực hiện, vì thế tôi nhờ Hiền làm cho tôi một bộ để tặng Thành Tôn. Hóa ra Hiền làm tranh cho đúng người mình đang tìm kiếm mà không hề biết! Nhưng một khi số mệnh đã đem những người cần nhau tới với nhau như thế thì rốt cục cũng phải biết thôi, và Thành Tôn đã thành một người cộng tác tuyệt vời để xử lý các tập báo cũ của chị Thảo mang từ New York qua: tháo tung từng số báo, sắp xếp từng tờ, kết nối các mảnh mục nát, tái tạo từng trang hoàn chỉnh để tiến hành việc điện toán hóa… Không có “tay nghề”, không có niềm say mê với vốn liếng văn hóa của đất nước, không yêu văn học nghệ thuật thì chắc chắn Thành Tôn không thể làm công việc tỉ mỉ, nhiêu khê và mất nhiều thì giờ như thế…

 (hết trích phần thông tin do nhà văn Phạm Phú Minh cung cấp)

***

Nhờ có sự bổ túc thêm dữ kiện từ những đoạn văn ở trên, hẳn độc giả cũng đã nhận thấy nhóm chủ chốt làm công việc số hóa hai tờ Phong Hóa –Ngày Nay là do 5 vị: Phạm Phú Minh – Nguyễn Tường Giang – Nguyễn Trọng Hiền, Thành Tôn và bà Phạm Thảo Nguyên, mà ý kiến về việc số hóa đã nẩy sinh từ sau một cuộc gặp gỡ của 3 vị: Nguyễn Tường Giang, Nguyễn Trọng Hiền và Phạm Phú Minh vào tháng 11 năm 2011.

Tuy nhiên, khi vào Internet để truy tìm thêm những nhân sự có thể đã góp phần lớn lao vào công cuộc sưu tập và nghiên cứu hai bộ báo Phong Hóa Ngày Nay và Tự Lực Văn Đoàn, tôi lại thấy xuất hiện một công trình bền bỉ, tận tụy trong suốt nhiều năm dài (từ năm 2005 trở về sau) của một nhân vật mà tôi rất tiếc là do sự không cập nhật thông tin, tôi đã chỉ nhắc sơ trong bài tham luận của mình.

Nhân vật ấy là cô Martina Nguyễn Thục Nhi, một người mà đáng lẽ phải được nhắc nhở nhiều hơn nữa trong những trường hợp tổ chức vinh danh công cuộc sưu tầm và nghiên cứu về Tự Lực Văn Đoàn.

Xin nhắc lại công trình sưu tập của cô Martina Nguyễn Thục Nhi như sau.

 3) Một nhân vật rất có công lao sưu tầm, nghiên cứu về hai tờ Phong Hóa-Ngày Nay, và Tự Lực Văn Đoàn, Tiến sĩ Martina Thucnhi Nguyen:

(Nguồn: Bài đăng từ bản tiếng Anh tác giả gửi cho BBC Tiếng Việt – Thứ Ba, 25 tháng 9, 2012)

http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2012/09/120924_self_reliant_literary_group.shtml

“Martina Thucnhi Nguyen sinh trưởng tại Texas, Hoa Kỳ và có thời gian về Việt Nam nghiên cứu. Cô nhận bằng Tiến sĩ Lịch sử từ Đại học California-Berkeley và đang chỉnh sửa luận văn “Nhóm Tự Lực Văn Đoàn: Chủ nghĩa Hiện đại Thực dân ở Việt Nam 1932-1941″ để xuất bản.”

Sau đây là phần trích bài viết “Tôi tìm lại Tự lực văn đoàn” của Tiến sĩ Martina Thucnhi Nguyễn:

 Chặng đường tìm kiếm

Với tư cách là một trong những thành viên chủ chốt của nhóm sưu tầm, bản thân tôi thu thập các số báo của Tự Lực văn đoàn trong khoảng thời gian từ năm 2005 tới 2007.

Lần đầu tiên tôi biết tới các tác phẩm của nhóm là khi đang theo học cao học tại Khoa Lịch sử, Đại học California ở Berkeley, nơi tôi được sự hướng dẫn của Giáo sư Peter Zinoman.

Tôi không thấy thỏa mãn với các bài viết học thuật về nhóm này của cả các học giả phương Tây và Việt Nam và quyết tâm thu thập tất cả những gì họ viết và đọc cho bằng hết để có kết luận của riêng tôi.

Tôi nhận được học bổng Fulbright-Hays để tiến hành nghiên cứu luận án tiến sĩ và bắt đầu cuộc tìm hiểu.

Tôi tới tám thư viện và kho lưu trữ tại Hoa Kỳ, Pháp và Việt Nam để có một bộ sưu tập tương đối đầy đủ các tờ báo của nhóm. Tôi bỏ ra một năm ở Hà Nội để nghiên cứu bộ sưu tập các báo thời thực dân của Thư viện Quốc gia, ngày nào cũng chụp ảnh các tờ báo đã ố vàng và sờn rách cho tới giờ đóng cửa.

Quá trình nghiên cứu cũng có lúc khiến tôi thất vọng. Qua mạng lưới những người sưu tầm sách báo, tôi được biết một nhà sách ở thành phố Hồ Chí Minh đang bán 200 số báo Phong Hóa và Ngày Nay được bảo quản tốt.

Cơ hội được đọc các số báo bằng bản in thay vì ở dạng phim hay số hóa khiến tôi không cưỡng lại được và ngay lập tức vào thành phố Hồ Chí Minh, đi taxi thẳng từ sân bay tới nhà sách.

Khi tới nơi tôi được biết các số báo đã được bán cho con của Thế Lữ. Tôi không biết rằng tôi vẫn còn duyên với những số báo này.

Vào thời điểm kết thúc tìm kiếm, tôi đã chụp ảnh được hơn 190 số báo Phong Hóa và 224 số báo Ngày Nay. Ngoài ra tôi cũng thu thập được 2.500 bài báo về Tự Lực văn đoàn từ 60 ấn phẩm thời thực dân.

Tôi cũng có được rất nhiều sách do nhà xuất bản Đời Nay của nhóm phát hành trong đó có các truyện ngắn và tuyển tập thơ, các ấn bản đầu tiên và tái bản của các tiểu thuyết, truyền đơn và một số lượng lớn loạt truyện cho thiếu nhi mang tên Sách Hồng.

Cơ duyên

Khi đang viết luận án hồi năm 2008, tôi gặp ông Nguyễn Trọng Hiền, con của nhà thiết kế thời trang Nguyễn Cát Tường, người đưa ra hình mẫu chiếc áo dài tân thời. Tôi cho ông xem bài viết chưa công bố về công trình của cha ông và ông cho tôi xem tài liệu từ kho lưu trữ riêng của gia đình.

Và để trả ơn cũng như để đáp lại sự hào hiệp và tình bạn của ông, tôi đã cho ông xem toàn bộ bộ sưu tập Phong Hóa và Ngày Nay của tôi.

Ông Hiền liên hệ với bà Phạm Thảo Nguyên, con dâu của Thế Lữ, người sở hữu những số báo Phong Hóa và Ngày Nay mà tôi đã vào tận thành phố Hồ Chí Minh để tìm mua.

Bộ sưu tập của tôi đã gần trọn vẹn nhưng một số báo bị mất trang hoặc không đọc rõ.

Ông Hiền đã mất công xem từng số một, bổ sung các trang bị mất, sửa những trang không rõ. Bà Thảo giới thiệu rộng rãi bộ sưu tập và liên hệ với các trường đại học và các tổ chức để đưa các số báo lên mạng.

Hiện bộ sưu tập được cung cấp miễn phí tới độc giả tại trang web của Đại học Hoa Sen:

http://tintuc.hoasen.edu.vn/vi/tin-chuyen-de/phong-hoa-ngay-nay/933

và Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn:

http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/index.php?option=com_content&view=category&id=129%3Aht-80-nm-th-mi-va-t-lc-vn-oan&Itemid=195&lang=vi.

Bộ sưu tập này là kết quả của sự hợp tác giữa người Việt hải ngoại ở Hoa Kỳ và Pháp với các học giả và nhà nghiên cứu Việt Nam và một thế hệ mới các học giả người Mỹ gốc Việt.

Chúng tôi hy vọng bộ sưu tập sẽ khuyến khích các nghiên cứu mới về Tự Lực văn đoàn và đóng góp của họ không những chỉ cho văn hóa và văn học mà còn đặc biệt là trong xã hội và chính trị….”…

(ngưng trích)

*****

Kết luận :

Như tôi đã trình bầy ở trên, bài viết này chỉ có tính cách “bổ sung” sau khi tôi nhận được Email góp ý của nhà văn Phạm Phú Minh. Tôi cũng xin cám ơn nhà văn Phạm Phú Minh đã giúp tôi thêm nhiều dữ kiện xoay quanh công trình “Sưu tầm và Số hóa” đối với hai tờ báo quan trọng vừa được nhắc nhở tới trong Buổi Triển lãm và Hội thảo được tổ chức ở Nam Cali vào đầu tháng 7-2013 vừa qua.

Tôi hy vọng phần viết thêm này với  tiếng nói của những người trong cuộc sẽ làm cho nội dung các sự kiện được trở nên đầy đủ hơn, và do đó, mặc dù không thể liệt kê ra được hết mọi tên tuổi, nhưng cũng phần nào trả lại được sự công bằng cho những vị đã từng góp công sức vào công cuộc Sưu tập và Số Hóa hai tờ báo Phong Hóa-Ngày Nay, vốn vẫn được coi là hai công trình văn hóa quan trọng của tiền nhân xuất hiện từ Thế kỷ trước.

NHẬT TIẾN

Garden Grove ngày 19-7-2013

Sinh hoạt văn hóa của Nhất Linh – Giai đoạn cuối đời với Hội Bút Việt và Giai phẩm Văn Hóa Ngày Nay – Nhật Tiến


H1-Hinh cho tieu de (2)

 NHẬT TIẾN

 Lời người viết : Bài viết này được soạn thảo trong dịp nhà văn Phạm Phú Minh và bằng hữu chuẩn bị tổ chức 2 ngày “Triển lãm và Hội Thảo về hai tờ báo Phong Hóa và Ngày Nay” ở Nam Cali vào đầu tháng 7-2013. Những tưởng buổi Hội thảo chỉ có quy mô hẹp, không rầm rộ như sau này mọi người đã thấy, nên tôi đã đáp ứng ngay lời mời  đóng góp một bài trong cuộc Hội Thảo do nhà văn Phạm Phú Minh nhân danh Ban Tổ Chức chuyển đạt, và tôi đã hoàn tất bài viết này ngay từ cuối tháng 5-2013.

Qua đầu tháng 6, nhà văn Phạm Phú Minh công bố trong vòng nội bộ toàn bộ chi tiết của hai ngày Hội thảo và cho tới lúc này tôi mới thấy sự nhận lời mời tham dự của tôi là một điều không mấy thích hợp đối với mục tiêu của Ban Tổ Chức.

Lý do :  Các diễn giả trong suốt 2 ngày tổ chức đều tập trung vào chủ đề “Tự Lực Văn Đoàn” với những công trình tốt đẹp mà Nhất Linh cùng các văn hữu của ông đã thực hiện được. Đây là một nỗ lực hết sức công phu của Ban Tổ Chức và nội dung các bài phát biểu đã nêu ra được một bức tranh toàn cảnh rất đẹp đẽ về Văn Đoàn này. Như thế, bài nói của tôi về các sinh hoạt văn hóa của nhà văn Nhất Linh lúc cuối đời  (buồn nhiều hơn vui, có những sự thực về tờ Văn Hóa Ngày Nay không thể không nói ra), có thể sẽ làm mờ nhạt hào quang của người đứng đầu Tự Lực Văn Đoàn mà Ban Tổ Chức muốn phô bầy.

Qua đầu tháng 6-2013, tôi đã gửi Email tới nhà văn Phạm Phú Minh nêu rõ ý nghĩ của mình và xin ban Tổ Chức cho tôi được rút tên ra khỏi cuộc Hội thảo. Nhà văn Phạm Phú Minh đã rất thông cảm với sự quan ngại này của tôi nên đã đồng ý hoàn toàn và hẹn sẽ mời tôi hợp tác trong một dịp khác.

Nay cuộc Triển Lãm và Hội Thảo về 2 tờ báo Phong Hóa-Ngày Nay cùng Tự Lực Văn Đoàn đã hoàn tất, mà theo báo chí tường thuật thì rất là quy mô và mỹ mãn. Như vậy, tôi nhận thấy cũng đã tới thời điểm thích hợp để tôi cho đăng tải bài viết của mình, sau khi bổ sung thêm vài chi tiết mà trước đây vì phải gò bó trong khuôn khổ một bài nói chuyện, tôi không thể nêu ra được hết.

Xin gọi là một chút đóng góp nhỏ nhoi  về một cái nhìn riêng tư của tôi đối với những sinh họat văn hóa của nhà văn Nhất Linh khi Ông ở vào giai đoạn cuối đời. Nếu bài viết có điều chi sai lầm hay thiếu sót, tôi xin sẵn sàng ghi nhận những lời chỉ giáo của bạn đọc.

Nhật Tiến

Trong mấy năm vừa qua, người quan tâm đến công cuộc bảo tồn văn hóa bỗng rất ngạc nhiên và vui mừng khi được biết đã có nhiều nhóm thiện chí ở nhiều nơi khác nhau đang nỗ lực phục hồi những công trình ấn loát đồ sộ và giá trị của thế kỷ trước bằng cách “số hóa” những bộ báo giá trị như Nam Phong, Tri Tân, Thanh Nghị, Phong Hóa, Ngày Nay, Tập San Sử Địa,  và ngay cả bộ Văn Hóa Ngày Nay thời hậu chiến.

Thế rồi, những nỗ lực ấy, dù xuất xứ từ bất cứ nhóm nào, tất cả cũng đều được hoàn tất. Các bộ báo kể trên vốn chỉ nằm trong thư viện hay trong các bộ sưu tập cá nhân với những trang giấy nhiều khi đã ố mầu thời gian thì nay được chuyển thành từng trang báo đọc được rất rõ ràng, và ai ngồi ở nhà cũng có thể vào Internet coi được qua dạng thức mà vi tính gọi là PDF tức tên gọi tắt của Portable Document Format ( Định dạng Tài liệu Di động)

Riêng công việc số hóa toàn bộ 2 tờ Phong Hóa – Ngày Nay, vì có tài liệu trên Internet nên người đọc mới có thể biết được nhóm thực hiện, trước hết là bà Phạm Thảo Nguyên (nhũ danh Phạm Thị Thảo), con dâu của nhà thơ Thế Lữ – một trong những thành viên chủ chốt của Tự Lực Văn Đoàn. Kế đó là ông Nguyễn Trọng Hiền, quý nam của họa sĩ Cát Tường (1912-1946). Họa sĩ Cát Tường trên tờ Ngày Nay còn lấy biệt danh là Lơ-muya  (theo tiếng Pháp thì Lemûr là bức tường), khi đó đã tham gia việc trình bầy và minh họa cho 2 tờ báo cùng các họa sĩ khác như Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, và cả Nhất Linh ký bút hiệu Đông Sơn

Vốn là một nhà nhiếp ảnh nghệ thuật, Ông Nguyễn Trọng Hiền đã bỏ nhiều công trình cho việc ứng dụng kỹ thuật nhiếp ảnh cho toàn bộ bản số hóa này với sự góp sức về kỹ thuật của các vị như Lê Thành Tôn, Đỗ Thị Kim Dung, Lê HuyềnThanh.

Ngoài ra, trong công trình sưu tập còn có thể kể các vị khác như Martina Nguyễn Thục Nhi, Đỗ Tuấn Khanh, nhà văn Vu Gia (trong nước) và đặc biệt, có ông Nguyễn Tường Thiết, quý nam nhà văn Nhất Linh, người đã chia sẻ một tư liệu vô cùng quý giá. Đó là Di cảo viết tay “Đời làm báo” của Nhất Linh.

Khi Bộ báo đã được số hóa, coi như tài liệu đã sẵn sàng rồi, thì việc nghiên cứu nội dung của nó trên bình diện chính trị, văn hóa, xã hội cùng vai trò của nó trong thời kỳ ấy là một việc rất nên làm nếu không muốn nói là rất cần thiết.

Nhà văn Phạm Xuân Đài cùng nhóm thân hữu của ông đứng ra tổ chức một tuần lễ triển lãm Phong Hóa Ngày Nay cùng một số bài tham luận đọc trong dịp này đã là một công trình khởi đầu cho công cuộc nghiên cứu lâu dài kể trên.

Do nhã ý của ban Tổ chức, tôi được mời tham dự một bài phát biểu về Bộ báo Phong Hóa-Ngày Nay này. Tuy nhiên, vì chỉ chuyên việc sáng tác và không có sở trường trong vấn đề nghiên cứu những công trình văn hóa nên tôi chỉ xin được đóng góp phần nhỏ bé của mình dưới một đề tài khác, tuy không đi  hẳn vào chủ đề chính  nhưng cũng liên quan ít nhiều đến người chủ chốt của hai tạp chí Phong Hóa và Ngày Nay. Đó là nhà văn Nhất Linh khi ông ở vào giai đoạn sau Phong Hóa Ngày Nay, tức những sinh hoạt văn học nghệ thuật thời kỳ cuối đời của ông, qua hai hoạt động văn hóa:  Hội Bút ViệtGiai Phẩm Văn Hóa Ngày Nay.

 

Hội Bút Việt

 

Theo nhà biên khảo Đoàn Thêm (1915-2005), tác giả bộ sách Hai Mươi Năm Qua (1945-1964), việc từng ngày thì Hội Văn Bút Việt Nam được chính thức thành lập ở Sài Gòn vào ngày 21-10-1957.

Và đáng ngạc nhiên thay, cũng theo tác giả Đoàn Thêm thì Hội Văn Bút Việt Nam đã xin gia nhập và được Hội Văn Bút Quốc Tế chấp nhận trong Đại hội Văn Bút QuốcTế lần thứ 29 tại Tokyo (Nhật Bản) ngày 2-9-1957, tức là trước ngày chính thức thành lập ở VN tới gần 2 tháng !

Ta có thể lý giải sự kiện tréo cẳng ngỗng này như sau : “ Một nhóm nhà văn, nhà báo vào thời kỳ đó đã tự động ngồi lại với nhau, lập thành một nhóm cầm bút để xin gia nhập Tổ chức Văn Bút Quốc Tế (tên gọi chính thức hồi đó là PEN Club International, với ý nghĩa PEN  là cây bút, mà cũng là chữ mang 3 mẫu tự đầu liên quan đến giới cầm bút, như P = Poetes, Playwrights, E= Essayists, Editors, N=Novelists).

Hẳn cũng vì muốn dịch chữ PEN trong tên gọi mà Nhóm lấy tên là Hội Bút Việt.

Rồi sau khi được sự chấp thuận của Văn Bút Quốc Tế, Hội Bút Việt mới xin giấy phép hoạt động ở trong nước và do đó mới có ngày chính thức thành lập trễ gần 2 tháng như tác giả Đoàn Thêm đã ghi lại.

Văn nghệ sĩ thành lập Nhóm Bút Việt bao gồm nhiều cây bút lão thành. Có thể kể : Nhất Linh, Đỗ Đức Thu, Vũ Hoàng Chương, Vi Huyền Đắc, Đông Hồ Lâm Tấn Phác, Đào Đăng Vỹ, Nguyễn Hoạt, Mặc Thu, Nguyễn Thiệu Lâu, Bùi Xuân Uyên, Lê văn Siêu, Mai Lâm Nguyễn Đắc Lộc, Phạm Việt Tuyền, Nghiêm Xuân Việt, Lê văn Hoàn…v..v…

Nhóm tự nhận mình là “Một cây cầu vòng nối hai chân trời”, đó là chân trời văn hóa dân tộc với chân trời thế giới. Trong bài nhận định đăng trên Kỷ Yếu Bút Việt (mà Văn Hóa Ngày Nay in lại), trong có đoạn nói:

Chiến tranh thứ hai chấm dứt. Những chân trời mới đã mở rộng ra cho những con người văn hóa chúng ta. Thế giới tự do đã dần dần tiến tới cuộc sinh hoạt cộng đồng về mọi mặt, vậy không có lý gì chúng ta chỉ thiên trọng phần tìm hiểu mà sao lãng phần tự giới thiệu. Chính vì mục đích đó  mà Trung Tâm Bút Việt  của tổ chức Văn Bút Quốc Tế  được thành lập”.

Khi thành lập, Nhóm  Bút Việt  tuyên bố :

Nhóm không phải là một tổ chức có hệ thống chặt chẽ, có chủ trương cương lĩnh hoặc đường lối nhất định nào hết. Nó không phải là một văn đoàn, văn phái. Cũng không phải là  một hội ái hữu.  Bút Việt chỉ là một câu lạc bộ của các nhà cầm bút muốn gặp nhau để trao đổi ý kiến về sáng tác, về công phu tìm hiểu cũng như công phu giới thiệu”.

Như vậy trong buổi khởi đầu, Nhóm Bút Việt đã hình thành trong một ý niệm hết sức rộng rãi và tự do. Các thành viên của Bút Việt sinh hoạt như một Câu lạc bộ và không có sự bầu bán nào. Mọi chức vụ điều hành hầu như chỉ theo cung cách phân công. Theo nhà báo Hiếu Chân Nguyễn Hoạt thì nhà văn Nhất Linh nhận chức vụ Cố vấn theo lời thỉnh cầu của nhiều người và chức vụ Chủ Tịch đầu tiên của Bút Việt là nhà văn Đỗ Đức Thu. Qua năm 1959, Bút Việt đã tham dự Hội Nghị Văn Bút Quốc Tế lần thứ 30, họp tại  Francfurt (Tây Đức). Phái đoàn Việt Nam gồm có Chủ tịch  Đỗ Đức Thu và một hội viên là nhà biên khảo Lê văn Siêu.

Nhân nói đến nhà văn Đỗ Đức Thu, Chủ tịch đầu tiên của Văn Bút, tôi muốn nêu lại sự kiện rằng đã có một thời, văn giới đặt nghi vấn ông có phải là một thành viên của Tự Lực văn Đoàn hay không ?

Nhà văn quá cố Đặng Trần Huân (1929-2003) trong tác phẩm “Những Người Thích Dấu Huyền” do nhà xuất bản Văn Mới in năm 1988, đã khẳng định : “Đỗ Đức Thu không phải thành viên của Tự Lực Văn Đoàn”.

Ông nêu lý do :

1) Theo nhà văn Nguyễn Thạch Kiên viết trong cuốn “Về Những Kỷ Niệm Quê Hương” do Phượng Hoàng ấn hành năm 1996, thì Tự Lực Văn Đoàn có mời Đỗ Đức Thu gia nhập nhưng thời gian đó ông không ở Hà Nội mà đang làm cho Sở Khí Tượng ở Quảng Châu, Trung quốc, kể như việc gia nhập không thành.

2) Ông Đặng Trần Huân cũng cho biết ông chưa hề thấy tác phẩm nào của Đỗ Đức Thu có in dòng chữ “trong Tự Lực Văn Đoàn” dưới tên tác giả, cho dù nhà văn Duy Lam lại nói chính ông đã thấy tác phẩm Đứa Con của Đỗ Đức Thu có in mấy dòng chữ này ở ngoài bìa. Nhưng vì Duy Lam không có cuốn sách trong tay để làm bằng chứng nên cũng kể như Đỗ Đức Thu chưa có chân trong TLVĐ.

Vào thời gian nẩy sinh ra những nghi vấn đó (1988), sự phát triển của ngành tin học chưa được bao nhiêu. Việc truy cập tài liệu trên Internet còn rất phôi thai và chậm chạp. Nhưng ở thời điểm này (2013), việc truy tầm tài liệu để tìm giải đáp cho một nghi vấn thì không mấy khó khăn gì. Riêng trong vụ này, tôi đã có 2 bằng chứng để có lời giải đáp:

1) Trong Văn Hóa Ngày Nay số ra mắt, Nhất Linh đã chọn in một truyện ngắn của Đỗ Đức Thu, tựa đề là  “Cúng Cơm” và ghi dưới tên tác giả dòng chữ “trong Tự Lực Văn Đoàn”.

2)  Tôi lại cũng đã tìm thấy phóng ảnh tấm bìa tác phẩm Đứa Con của Đỗ Đức Thu, dưới tên tác giả cũng ghi rõ “trong Tự Lực Văn Đoàn” đúng như nhà văn Duy Lam đã nói. Tác phẩm này do nhà Phượng Giang ấn hành năm 1953.  (nguồn: sachxua.net)

H2-Cung Com-Do Duc Thu (2)    H3-Dua Con-Do Duc Thu (2)

Như vậy, đích thực “Nhà văn Đỗ Đức Thu, Chủ tịch đầu tiên của Văn Bút Việt Nam từ năm 1957, cũng đã là một thành viên của Tự Lực Văn Đoàn”.

*****

Trở lại sinh hoạt của Bút Việt, vào khoảng đầu năm 1959 sau khi tôi đã cho in tác phẩm đầu tay Những Người Áo Trắng do nhà xuất bản Huyền Trân ấn hành thì nhà văn Nhất Linh đã giới thiệu tôi gia nhập Hội. Vào thời gian đó thì danh xưng không còn là Nhóm nữa mà trở thành Hội, Hội Bút Việt, mà công việc tổ chức đã vào quy củ, như có trụ sở riêng, có con dấu riêng, có nhân viên thường trực được trả lương để trông nom trụ sở, hồ sơ, giấy tờ. Việc quản trị mọi thứ được giao cho ông Tổng thư ký Phạm Việt Tuyền khi ấy  đang là Chủ nhiệm nhật báo Tự Do.

Theo nhà báo Nguyễn Hoạt  trong bài “Hoài Niệm Nguyễn Tường Tam” in trên báo Văn số 156, ra ngày 15-6-1970 tại Sài Gòn thì trụ sở đầu tiên của  Hội Bút Việt là ở đường Phan đình Phùng, nhưng khi tôi gia nhập thì Hội đã dọn về số 39 đường Cô Bắc Sài Gòn. Đây là một con phố hẹp, tọa lạc ở ngay khu Chợ Cầu Ông Lãnh, đi khỏi Chợ, tới đường Đề Thám thì có lối rẽ vào.

Căn phố này có 2 tầng, tầng dưới dành cho gia đình ông Nguyễn văn Hinh, là  thư ký của Hội cư ngụ. Vị thư ký này không thuộc giới nhà văn, chỉ là thư ký hành chánh, nhưng cũng đã gắn bó với công việc của Hội bền bỉ cho tới tháng 4 -1975 (tôi đã có dịp nhắc tới công lao của vị này trong một bài viết năm 2009 nói về Trung Tâm Văn Bút)

Tầng trên của trụ sở Văn Bút chỉ kê vỏn vẹn có một cái bàn dài để hội họp, bên vách tường có một tủ kính đựng sách báo và hồ sơ.

Vào thời gian này, việc gia nhập Hội cũng rất giản dị. Tôi cứ y hẹn tới tham dự một kỳ họp của Ban Thường Vụ và được các vị hiện diện hôm đó bắt tay chào mừng. Thế là xong! Tôi đã trở thành một Hội viên của Văn Bút ! Dù vậy, sau buổi họp thì tôi cũng phải điền vào một cái đơn xin nhập Hội, trong kê khai đầy đủ tên, họ, địa chỉ, năm sinh, nơi sinh, bút hiệu, các báo đã từng cộng tác và tác phẩm đã xuất bản.

Theo đúng chủ trương nhận mình là “Một cây cầu vòng nối hai chân trời”, Hội Bút Việt rất chú trọng đến công việc dịch thuật, nhất là việc dịch một số truyện ngắn của các nhà văn VN ra Anh và Pháp ngữ. Truyện dịch xong thì đăng trong tập Kỷ Yếu của Hội. Cũng có vài truyện được gửi đi dự Giải Truyện Ngắn của các nhà văn trong khu vực Á Châu và Thái Bình Dương (Pacific Rim). Hai tác giả VN có tác phẩm được gửi đi dự giải mà tôi còn nhớ là nhà văn Bình Nguyên Lộc ( Ba Con Cáo) và nhà văn Linh Bảo (dường như là Tầu Ngựa Cũ). Về dịch giả thì phải kể tới hai người vẫn tham gia việc phiên dịch bền bỉ cho tới năm 1975. Đó là luật sư Nghiêm Xuân Việt, người chuyên dịch ra Pháp ngữ và dịch giả Lê văn Hoàn chuyên dịch ra Anh ngữ.

Hội Bút Việt cũng tổ chức nhiều buổi nói chuyện về Văn học-Nghệ thuật thí dụ trong năm 1958 có vài buổi như Ông Vũ Huy Chấn, trong ban Chèo Cổ Đào Duy Từ thuyết trình về Chèo Cổ, nhà báo Phạm Việt Tuyền nói về  “Vấn đề nghiên cứu Văn Hóa Á Châu với ý thức hệ Dân tộc”, nhà thơ Vũ Hoàng Chương nói về  “Giấc mộng giải thoát của Thi nhân” . Khi Hội chưa có trụ sở riêng khang trang thì các buổi nói thường được tổ chức tại Trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ hay Hội trường của Đại Học Văn Khoa, còn những năm về sau thì các buổi nói chuyện hàng tháng được tổ chức tại trụ sở của Hội ở số 107 Đoàn thị Điểm Sài Gòn.

Hội Bút Việt về sau đổi danh xưng thành Trung Tâm Văn Bút Việt Nam kể từ nhiệm kỳ Chủ tịch là thi sĩ Vũ Hoàng Chương kế nhiệm nhà văn Đỗ Đức Thu, và Chủ tịch sau cùng là LM Thanh Lãng. Trong những nhiệm kỳ sau này, ban Thường Vụ tăng cường thêm nhân sự, bao gồm Chủ tịch, 2 Phó Chủ tịch, Tổng thư ký và một số Ủy viên như Dịch thuật (Anh, Pháp ngữ), Xuất bản (nguyệt san Tin Sách). Riêng các chức vụ Chủ tịch, Phó Chủ Tịch và Tổng Thư ký thì đều phải thông qua một cuộc bầu phiếu tại Đại Hội Văn Bút được tổ chức cứ 2 năm một lần. Những văn hữu ở xa có thể gửi giấy ủy quyền để tham dự bầu cử. Chương trình hoạt động của Văn Bút do đó ngày càng phong phú với sự tham gia đông đảo của nhiều văn nghệ sĩ trong các hoạt động.

Có thể kể như Hội mở Câu Lạc Bộ Văn Nghệ Sĩ để các nhà văn, nhà thơ, nhà báo lui tới gặp gỡ nhau bàn chuyện văn nghệ riêng tư; rồi tổ chức các buổi nói chuyện hàng tháng, ra tờ nguyệt san Tin Sách chỉ chuyên loan những tin tức về sách hay các bài phê bình sách, các bài nói chuyện trong tháng. Văn Bút còn lập Giải Văn Chương hằng năm, như năm đầu (1970)  dành cho thể Thi Ca (hai nhà thơ Tường Linh với Sầu Tuổi Đá và Hoàng Lộc với Trái Tim Còn Lại chiếm giải đồng hạng), qua năm sau, thể loại Biên Khảo, tác giả Lê Hương với cuốn Lịch Sử Người Việt tại Kampuchea từ năm 1853 đến 1970 đoạt giải, rồi những năm kế tiếp có thể loại Truyện Ngắn (nhà văn Minh Quân đoạt giải với truyện ngắn Những Ngày Cạn Sữa), thể Truyện Dài (nhà văn Nguyễn Mộng Giác đoạt giải với truyện dài Bóng Thuyền Say). Cho đến năm 1975 dự tính trao giải cho thể loại Kịch thì biến cố 30-4 xẩy đến, Hội đã phải hoàn toàn ngưng hoạt động.

Ngoài ra, Văn Bút còn đề cử Hội viên ứng cử vào Hội đồng Văn Hóa Giáo Dục, một tổ chức cấp Quốc Gia, theo quy chế Hiến Định. Nhiệm kỳ nào của Hội Đồng cũng có thành viên Văn Bút. Như nhiệm kỳ I (1972-1974) có LM Thanh Lãng, nhiệm kỳ II (1974-1976) có Nhật Tiến, cả hai đều đắc cử nhân danh đại diện cho Trung Tâm Văn Bút VN.

H4-BAN GIAM KHAO Van But 1975 (2)

H5-Van But-Ban sach cuu tro bao lut (2)

H6-CAU LAC BO Van But  (2)

Trong khuôn khổ bài viết chỉ nói về Nhất Linh nhân dịp triển lãm và hội thoại về hai tờ báo Phong Hóa và Ngày Nay, tôi xin tạm chấm dứt phần nhắc tới Hội Bút Việt và xin bước qua phần Giai Phẩm Văn Hóa Ngày Nay do Nhất Linh chủ trương.

*******

Giai  Phẩm   VĂN HÓA NGÀY NAY

Bia VHNN So 1 (2)          Bia VHNN So 11 (2)

Tập 1 (Tháng 6-1958)                                                       Tập 11- (Tháng 4-1959)

Số  đầu                                                                                  Số cuối

Năm 1951 nhà văn Nhất Linh từ bỏ cuộc sống lưu vong ở Hồng Kông để trở về Hà Nội. Một năm sau, tức năm 1952, Ông thành lập nhà xuất bản Phượng Giang, sau đổi tên thành Đời Nay rồi Ngày Nay. Nhà xuất bản này trong những năm đầu hoạt động hầu như chỉ chuyên tái bản các tác phẩm của Tự Lực Văn Đoàn, mặc dù cũng in một số tác phẩm của vài cây viết mới như Nguyễn thị Vinh với Thương Yêu, Hai Chị Em, Linh Bảo với Gió Bấc, Duy Lam với Gia đình tôi, Tường Hùng với Gió Mát. Năm 1961, cuốn Thềm Hoang của tôi được ông ấn hành dưới tên nhà xuất bản Đời Nay (xin coi hình)

H7-Bia 3 tac pham (2)

Năm 1958, Nhất Linh chủ trương Giai Phẩm Văn Hóa Ngày Nay mà số đầu ra mắt vào ngày 17-6-1958, một ngày mà theo nhà báo Hiếu Chân thì Nhất Linh cố ý lựa chọn vì 17-6-1930 là ngày mà những liệt sĩ Nguyễn Thái Học và 12 đồng chí bị Thực dân Pháp đưa lên đoạn đầu đài  xử trảm tại Yên Bái.

Văn Hóa Ngày Nay (VHNN) không được chính phủ đương thời coi là một tờ báo. Nó chỉ được gọi tên là một Giai Phẩm. Theo dịch giả Trương Bảo Sơn, một đồng chí thân cận của Nhất Linh  thì  vì  chính quyền lo ngại tên tuổi của Nhất Linh nên VHNN không được phép xuất bản như một tạp chí được phát hành có định kỳ. Ngoài ra, theo ông thì  tờ báo còn bị Cơ quan kiểm duyệt Bộ Thông Tin cố tình giữ lâu mới trả bản thảo để mang in, gây tình trạng báo ra chậm trễ nên không thể có hạn kỳ nhất định cho ngày ra báo.

Trong bài “Văn Hóa Ngày Nay với Văn Hóa Việt Nam” mở đầu cho số ra mắt, coi như một “tuyên ngôn về văn hóa”, nhà văn Nhất Linh nhận định:

Văn Nghệ Việt Nam hơn mười năm nay vẫn ở trong tình trạng ngưng đọng, chưa tìm được lối đi. Một số lớn bình luận gia và văn nghệ sĩ cho rằng văn nghệ chậm tiến vì không biết phụng sự thời đại; họ cố bắt mạch cho được  ý thức công cộng của nhất thời để khơi xúc động trong lòng độc giả. Thế rồi nhiều tác phẩm ra đời để ướm thử, thăm dò dư luận nhưng chỉ ít lâu sau đều chìm trong lãng  quên !” (VHNN tập I- trang 17)

Để khắc phục tình trạng bế tắc này, Văn Hóa Ngày Nay đề  ra chủ trương :

“ Không đề cập đến vấn đề chính trị, kinh tế, khoa học : tập san của chúng tôi sẽ nặng về phần tìm sống hơn về phần tìm  hiểu(VHNN tập I- trang 18)

( phần chữ in nghiêng là của chính  tòa soạn VHNN muốn nhấn mạnh).

Hẳn cũng đã có nhiều độc giả thấy khó nắm vững được ý tưởng của tòa soạn trong chủ trương này, vì hiểu như thế nào là tìm sống ? Và tại sao lại gắn chuyện tìm sống với chuyện tìm hiểu để có chủ trương tìm sống sẽ đặt nặng hơn tìm hiểu. Mà nếu coi nhẹ việc tìm hiểu thì thành quả của sự tìm sống sẽ có được tốt đẹp không ?

Tuy nhiên, suy nghĩ kỹ thì ý nghĩa của hai chữ “tìm sống” hình như đã được giải thích thêm trong đoạn dưới của bài nhận định :

Về tư tưởng, chúng tôi sẽ giải quyết những thắc mắc thời đại và cố đi đến một nhận định đúng đắn về vũ trụ, về đời người; đã đến lúc loài người phải giở sổ soát lại vốn tư tưởng quá khứ để định hướng đi tương lai, tìm chân lý làm kim chỉ nam cho người đời giữa biển khơi sóng gió”  (VHNN -Tập I-trang 19)

Đoạn văn này cho người đọc cái cảm tưởng như đấy là một chủ trương của một tổ chức tôn giáo hơn là đường lối chỉ đạo cho nội dung của một tờ báo. Nhưng ở nhiều trang  khác, nhà văn Nhất Linh lại đã luôn luôn nhấn mạnh đến quan điểm nghệ thuật của Văn Hóa Ngày Nay là: “Văn chương phải có giá trị vượt thời gian và không gian”.

Quan điểm này không có gì phải thắc mắc. Trong gia tài văn hóa dân tộc đã có đầy dẫy những tác phẩm có giá trị “vượt không gian và thời gian”. Nhưng trong sinh hoạt chữ nghĩa, dù là sách hay báo, nhiều khi những vấn đề nhỏ nhặt thời sự hàng ngày – hay nói theo ngôn từ  của Giai phẩm Văn Hóa Ngày Nay là ý thức công cộng của nhất thời sẽ cũng vẫn là những nhu cầu của độc giả. Nhất là trong bầu không khí khởi sắc của những năm cuối thập niên 50’s, dân chúng miền Nam bắt đầu tạo dựng cho mình một đời sống tự do khác biệt với miền Bắc CS.

Ở thời điểm đó, sau cuộc chia đôi đất nước mới chỉ vài ba năm nên có thể coi như một vết chém chia lìa dân tộc chưa ngưng rỉ máu. Cuộc di cư khổng lồ với cả triệu con người từ Bắc vô Nam tất gây xáo trộn trong cả nước và như thế  thì hẳn đời sống có rất nhiều vấn đề thời sự nóng hổi bầy ra trước mắt. Vậy thì việc từ bỏ ý thức công cộng của nhất thời để chỉ đi tìm những đề tài vĩnh cửu sẽ có khiến cho người sáng tác quay lưng lại với thực tế hay không ?

Nói thế không phải tôi phủ nhận quan điểm làm báo của VHNN. Thế giới chữ nghĩa là cả một rừng hoa với nhiều mầu sắc. Văn Hóa Ngày Nay đương nhiên là một tạp chí tô điểm thêm cho sinh hoạt báo chí thời đó vốn đã vô cùng sôi nổi với nhiều tờ báo danh tiếng khác như Đời Mới, Vấn Đề, Sáng Tạo, Bách Khoa, Văn Hóa Á Châu, Quê Hương..v..v..

Tuy nhiên, sau vài số đã phát hành, có vẻ như Văn Hóa Ngày Nay đã hiện diện như một bông hoa tuy nhiều hương sắc nhưng lại có vẻ như lạc lõng giữa dòng đời đang trôi đi hối hả. Đọc những trang chính Nhất Linh trả lời thư độc giả ở những số đầu, ta thấy hầu như Ông chưa nhận ra được sự lạc lõng này. Ông vẫn bộc lộ sự chủ quan qua những lời lẽ như nhận mình là con voi nằm thù lù trong sở thú, hay trách độc giả sao bắt ông làm việc quá nhiều trong khi ông cũng chỉ có 24 giờ như mọi người…

Mặt khác, Nhất Linh lại là một nhân vật nổi tiếng với nhiều thành tích văn học quá lẫy lừng. Phải chăng chính sự nổi tiếng này đã trở thành một yếu tố bất lợi cho chính ông bởi vì các độc giả đã kỳ vọng ở nơi ông quá nhiều. Cứ nhìn số báo ra mắt Văn Hóa Ngày Nay được đón nhận thế nào thì đủ thấy. Theo học giả Đoàn Thêm trong cuốn “Hai Mươi Năm Qua, việc từng ngày”, thì VHNN số đầu tiên đã bán hết tới 10 ngàn số, và Thế Uyên, người cháu gọi Nhất Linh bằng Bác còn tiết lộ trong cuốn “Chân Dung Nhất Linh” do tạp chí Văn ấn hành, rằng :

Trước khi phát hành Văn Hoá Ngày Nay số 1, Nhất Linh dự đoán sẽ bán được năm ngàn số. Duy Lam lạc quan hơn, đưa con số tám ngàn. Tất cả đều đoán sai. Tám ngàn là con số bán hết trong mấy ngày đầu, sau đó phải in đi in lại nhiều lần.”

Nếu đúng như thế thì đây là một kỷ lục mà sau đó chưa có một tạp chí văn nghệ nào theo được bén gót. Nó cũng nói lên rằng độc giả đã quý trọng và đón chờ công trình văn hóa mới của Nhất Linh như thế nào sau biết bao nhiêu biến cố lớn lao của đời sống, cả chính trị lẫn văn học.

Ta hãy thử xem trong VHNN số đầu tiên đã chứa đựng những gì ?

Điểm sơ qua thì thấy Nhất Linh dành tới 6 trang để trả lời thư độc giả xa gần ở nhiều tỉnh từ Huế vào Sài Gòn, từ Biên Hòa, Vũng Tầu xuống  Mỹ Tho, Trà Vinh ….Báo chưa phát hành mà đã có nhiều độc giả gửi thư về tòa soạn đến thế.  Họ có thể là những độc giả tò mò hay hối hả gửi thư chất vấn ông ngay cả khi tờ báo chưa ra số đầu chăng ?

Ngoài phần trả lời thư độc giả, Nhất Linh còn viết 4 bài khác, trong đó có 2 sáng tác gồm truyện ngắn Bắn Vịt Trời và truyện dài Xóm Cầu Mới, cộng 1 bài nghị luận “Văn Hóa Ngày Nay với Văn Hóa Việt Nam” như đã nhắc ở trên và thêm một bài khởi sự cho tập biên khảo “Viết và đọc Tiểu Thuyết”.

Nhà giáo Nguyễn Thành Vinh, một đồng chí của Nhất Linh trong lãnh vực chính trị, viết 1 bài bình luận nêu cao chủ trương “Văn chương phải có giá trị vượt thời gian và không gian”, Trương Bảo Sơn dịch Một Bản Đàn của Leon Tolstoї,  Nguyễn thị Vinh có truyện dài Cô Mai,  Duy Lam, một cây viết mới có tới 4 bài, và Tường Hùng cũng là một cây viết mới có 2 bài, hầu hết là loại văn vui. Sau cùng là những truyện ngắn của các tác giả, cả mới lẫn cũ như Khái Hưng, Đỗ Đức Thu, Bình Nguyên Lộc, Linh Bảo, Quỳ Hương.

H8 Toa soan Van Hoa Ngay  Nay (2)

Một nội dung như thế, có thể gây đôi chút cảm giác ngỡ ngàng cho người đọc sau những ngày chờ đợi. Gọi là ngỡ ngàng vì Giai phẩm VHNN hầu như không đáp ứng được nhu cầu đọc sách của độc giả lúc đương thời. Hàng triệu con người vừa di cư vào Nam, trước cuộc sống mới vô vàn khó khăn, bỡ ngỡ, với biết bao nhiêu nhu cầu đặt ra trước mắt và biết bao nhiêu vấn đề phải đối phó, tất nhiên nội tâm của họ phải sôi động, tâm tình phải gắn bó với cuộc sống đang dồn dập thay đổi xẩy ra từng ngày, từng giờ ở chung quanh. Sống trong một hiện trạng xã hội như thế, hẳn độc giả rất muốn được nghe tiếng lòng của Ông, hoặc nghe ông kể về  những kinh nghiệm dầy dạn trong sinh hoạt cả về Văn Chương lẫn Chính trị khi họ tuyên xưng Ông vừa là một Văn gia, lại cũng vừa là một Chính trị gia lão thành.

Vậy mà trong những trang sáng tác mới, những nhân vật vượt không gian và thời gian của Ông như Cô Mùi, như Ông Năm Bụng, như Bà mẹ Lê..v..v.. tuy vẫn là những hình tượng vĩnh cửu, nhưng lại thiếu ngọn lửa hừng hực của cuộc sống đương thời và đó không phải là những nhu cầu mà  người đọc đã  nôn nóng chờ đợi như khi vừa nghe tin “nhà văn Nhất Linh xuống núi, ra báo trở lại”.

Cảm nhận này không chỉ ở phía đa số độc giả mà ở ngay cả những người trong nhà, lại là những người cũng đã trở thành nhà văn sau này. Tôi muốn nói đến hai nhà văn Thế Uyên và Duy Lam, những người có họ hàng ruột thịt với Nhất Linh và cũng đã tiếp cận với ông khi VHNN đang được chuẩn bị ra số đầu. Duy Lam thực sự là một cây bút chủ lực của VHNH, nhưng Thế Uyên thì lại không thấy xuất hiện bài nào. Trong cuốn “Những Ý Nghĩ Của Bọt Biển”, nhà văn Thế Uyên đã thuật lại rằng khi chủ trương ra tờ Văn Hóa Ngày Nay, Nhất Linh đã nói với ông rằng : “ cháu viết được nhưng kiểm duyệt không cho đăng đâu.”

Khi VHNN đã ra được vài số, cả Duy Lam lẫn Thế Uyên cũng đều có cảm nhận giống như tôi đã trình bầy ở trên. Trong tập “Chân Dung Nhất Linh” do tạp chí Văn ấn hành, Thế Uyên đã viết trong bài “Người Bác’  như sau:

“ Cả hai đứa đều không chịu nổi những bài khảo luận linh tinh, những bức thư Nhất Linh viết trả lời độc giả. Đọc loạt bài này đôi khi thấy cũ kỹ và lẩm cẩm. Về văn, tuy vẫn phục nghệ thuật phân tích tâm lý, nghệ thuật trình bày nhân vật, nhưng tôi đã cảm thấy Nhất Linh không còn là nhà văn của thế hệ trẻ. Trường giang tiểu thuyết Xóm Cầu Mới có những nhân vật đặt trong một không gian thật xa cách.”

Điều này hầu như cũng là nguyên do khiến cho chỉ sau vài số, số lượng báo VHNN bán ra đã sút giảm dần.

Dịch giả Trương Bảo Sơn sau này góp bài viết trong cuốn “ Nhất Linh, Người Nghệ Sĩ-Người Chiến Sĩ” do Thế Kỷ xuất bản năm 2004, đã nêu nhận xét :

Tập Văn Hóa Ngày Nay bán chạy như tôm tươi mấy số đầu, đã bị ế đi. Nhà phát hành độc quyền của chính phủ đã thi hành độc kế không gửi đủ số báo cho các tiệm sách đã đặt mua. Chúng tôi khi buộc báo thành từng bó đã cố ý đánh dấu riêng, khi nhận báo từ nhà phát hành trả về, thấy những dấu ấy vẫn còn y nguyên, tức là nhà phát hành đã không làm đúng nhiệm vụ, đã giữ báo của chúng tôi trong kho, không phân phối đi. Có những tiệm sách đến điều đình mua thẳng báo với chúng tôi để có đủ báo bán, nhưng chúng tôi phải từ chối vì sợ chính quyền gài bẫy. Ðã nghèo lại bị thua lỗ, chúng tôi đành đình bản tờ Văn Hóa Ngày Nay.”

Có thể đấy lý do chính mà tờ Văn Hóa Ngày Nay bị đình bản, nhưng cũng chưa hẳn đó là lý do duy nhất. Dù tờ báo có bị chính quyền cấm cản bằng những thủ đoạn nào thì cũng không thể bỏ qua yếu tố độc giả, là những người cũng đã ít nhiều trực tiếp tham dự vào sự sống còn của một tờ báo. Sau vài số báo, có chăng sự kiện độc giả không còn hứng thú theo dõi VHNN như trước nữa nên báo ế và nhà phát hành có thể đã  kìm hãm những cọc báo không gửi đi các tỉnh cho đỡ tiền cước phí ?

Dẫu sao thì sự sút giảm độc giả hẳn cũng làm nản lòng người chủ trương VHNN. Cũng trong  bài “Người Bác” nói trên, nhà văn Thế Uyên còn cho biết :

“Sau khi Văn Hoá Ngày Nay số 8 phát hành, Nhất Linh tuyên bố với người thân: “Thôi, không làm nữa!”. Bạn bè xúm lại can. Nể người thân, ông chịu để Tường Hùng và Duy Lam tiếp tục. Ra tiếp hai số, ông cương quyết kết liễu Văn Hoá Ngày Nay. “Nó đã làm xong nhiệm vụ!”.

Nếu sự thể đã xẩy ra đúng như vậy thì số báo cuối cùng do Tường Hùng và Duy Lam thực hiện chỉ còn 98 trang kể cả 8 trang quảng cáo, so với số đầu dầy tới 180 trang, tức là về hình thức đã sa sút gần một nửa.

Trong ngót 100 trang của số 11, tức số cuối cùng này, truyện dài Cô Mùi của Nhất Linh chiếm tới 25 trang, tức hơn ¼ số báo, một điều khá kỵ trong kỹ thuật làm báo. Cũng như vậy, truyện ngắn Ả Hầu của Đỗ Tốn cũng bị chia cắt thành 3 kỳ (khởi đăng từ số 9), cũng làm độc giả bớt hứng thú theo dõi. Cũng trong số này, nhà thơ Bùi Khánh Đản chiếm tới 7 trang Thơ, cũng là một sự thiên vị bất thường. Và theo thông lệ, ngòi bút Duy Lam vẫn giữ vai trò chủ lực. Ông có tới 5 bài, 2 bài bình luận : một về Văn, một về Hội Họa, 3 bài còn lại là văn vui. Tường Hùng chỉ có một bài duy nhất “Kiểu mẫu Thanh Niên”, cũng là văn vui.

Ngoài ra, những sáng tác khác vẫn gồm 4 truyện dài của Nhất Linh, Nguyễn thị Vinh, Linh Bảo và bản dịch truyện của Leon  Tolstoї.

H9-MUC LUC so cuoi (2)

Một số báo như thế báo hiệu sự sa sút rõ rệt về mặt  nội dung, càng là lý do để ta có thể đánh giá mức độ đón nhận của độc giả đối với tờ VHNN ra sao.

Tuy nhiên, tờ Văn Hóa Ngày Nay đình bản dẫu vì bất cứ lý do nào, kể cả  sự liên đới của nhà văn Nhất Linh đối với vấn đề chính trị lúc đương thời, thì cũng là một điều đáng tiếc  !

Tiếc nhất là VHNN chỉ ra được 11 số nên không còn cơ hội tiếp tục vun trồng và khích lệ những cây bút mới như: Duy Lam, Tường Hùng, Tuyết Hương, Trần Tuấn Kiệt, Lê Tất Điều, Đỗ Phương Khanh, Đặng Phi Bằng.. v.v.. .. và cả chính tôi, Nhật Tiến nữa. Một số người trẻ đã nhờ Văn Hóa Ngày Nay mà có đà để đi được những chặng đường xa hơn.

***

Do quen biết với gia đình nhà văn Nguyễn thị Vinh nên sau khi VHNN đình bản, tôi còn có vài cơ hội gặp gỡ nhà văn Nhất Linh ở nhà in Việt Liên, đường Gia Long Sài Gòn do bà Nguyễn thị Vinh làm chủ. Có một buổi gặp gỡ mà mãi sau này trong ký ức của tôi vẫn thấy như là mới mẻ, đó là buổi tối của hôm trước khi xẩy ra cuộc đảo chính ngày 11-11-1960. Nhà tôi, Đỗ Phương Khanh thì đã lên lầu trò chuyện với anh chị Trương Bảo Sơn và Nguyễn thị Vinh. Ở tầng dưới, nhà văn Nhất Linh  ngồi trầm ngâm bên một cái bàn nhỏ, chung quanh đầy những cột ram giấy của nhà in chất cao nghệu.

Thấy tôi, ông mỉm cười và rủ tôi chơi bài domino. Thế là tôi xà vào bên ông, vui vẻ đổ cỗ bài lên mặt bàn và ngắm nhìn ông xếp những con bài nhựa bằng đôi bàn tay đã bắt đầu hơi run run. Có lẽ đấy là lần đầu tiên tôi có cảm giác gần gũi với ông nhất. Bởi vì sự liên hệ giữa tôi và ông lúc này chỉ là hai con người trong một trò giải trí chứ chẳng phải là  giữa một nhà văn vốn đã lừng lẫy trong suốt một chiều dài của lịch sử Văn học Việt  Nam  với một thanh niên mới chỉ có 24 tuổi đời, vừa chập chững đi vào thế giới của văn chương. Tôi nhớ là mình đã “gí” ông tận tình và rất thích thú nhìn đôi lông mày rậm của ông nhíu lại, vầng trán cao ngất phảng phất nhiều nếp nhăn, và mỗi khi phản công lại thì ông mỉm cười, nụ cười nom rất hiền từ và bao dung khiến tôi thấy lòng mình như ấm áp hơn lên.

Trong những giây phút thân ái đó, tôi thật đâu có ngờ là đầu óc của ông lại còn đang suy tưởng về một cuộc đảo chính sắp sửa xẩy ra, chỉ trong vài giờ sau đó !

1 giờ 30 sáng ngày 11-11-1960, tiếng súng bắt đầu rộ lên trong thành phố. Tiếng súng của phe đảo chính !

Cuộc đảo chính mà sau này nhiều người cho là ông không trực tiếp tham dự nhưng biết  trước và có ủng hộ tinh thần. Tôi cũng muốn đồng ý như vậy, bởi vì nếu ông là người có dính líu đến nội vụ thì hẳn tối hôm trước, ông đã chẳng ngồi chơi domino với tôi như thế.

Thế nhưng một đồng chí của ông, dịch giả Trương Bảo Sơn trong bài “Những kỷ niệm riêng với Nhất Linh Nguyễn Tường Tam” in trong cuốn “Nhất Linh, người chiến sĩ – người nghệ sĩ”, do Thế Kỷ 21 xuất bản năm 2004, thì lại cho biết về việc làm truyền đơn trong biến cố 11-11-1960 này như sau :

Khi thảo truyền đơn, trong danh sách những người ký tên, chúng tôi đã để tên Nguyễn Tường Tam lên đầu, rồi mới tới tên các cụ Phan Khắc Sửu, Trần Văn Hương, Trần Văn Văn, Nguyễn Xuân Chữ v.v… Ông Tam đã sửa lại để tên ông sau tên ông Chữ. Trước sự ngạc nhiên của tôi, ông giải thích: “Anh đừng quên người ta vẫn nói miền Nam của người Nam, mình là người Bắc di cư, phải lưu tâm và tôn trọng điều đó.”

 

Mặc dù có liên quan hay không thì ông vẫn bị chính quyền quản thúc tại gia và đưa ra tòa xét xử vào ngày 11-7-1963. Thế nhưng, ngày 7-7-1963 ông đã dùng độc dược quyên sinh vì đời ông, ông chỉ chịu để cho  lịch sử phán xét.

Sự ra đi của ông là một mất mát lớn lao cho văn giới.

Không mất mát lớn lao sao được khi một nhân tài lỗi lạc như thế đã không còn nữa.

Một nhân tài mà quý nam của Nhất Linh, ông Nguyễn Tường Thiết đã tóm gọn một câu về cuộc đời của thân phụ ông trong cuộc phỏng vấn do ký giả Lê Quỳnh Mai thực hiện trên Tạp chí Hợp Lưu số tháng 7 & 8 năm 2008,  như sau :

“Tôi suy nghĩ về toàn thể cuộc đời ông. Từ hồi ông có bài thơ đăng báo Trung Bắc Tân Văn năm ông mới 16 tuổi, cho đến ngày ông mất năm ông 57 tuổi. Ông đã sống một đời lỗi lạc, làm được quá nhiều việc trong một đời ngắn ngủi. Một người bận rộn như thế, nổi tiếng như thế, thì làm gì có được một cuộc sống thanh thản, bình dị, như cuộc đời nơi mỗi chúng ta?”

Và ông Thiết đã kết luận chính xác như đã nói thay cho mọi người rằng  :

“ …Tôi tin rằng sự nghiệp của cha tôi sẽ trường tồn không phải đơn thuần nhờ vào văn tài của ông mà còn nhờ vào sự ngưỡng mộ và quý trọng về cả con người, cuộc đời và cái chết của ông nữa. ”

Còn riêng đối với tôi, một người cầm bút sau Nhất Linh cả một thế hệ, khi ông mất đi, tôi vừa thấy đã mất một nhà văn lão thành, vừa mất một nguồn khích lệ lớn lao trên con đường văn nghiệp của tôi vì ông đã khuyến khích tôi rất nhiều sau khi đọc xong bản thảo cuốn truyện dài đầu tay của tôi. Rồi ông lại dành chỗ trang trọng để đăng tải những truyện ngắn của tôi trên Văn Hóa Ngày Nay, tờ báo tiếp nối công trình của Phong Hóa và Ngày Nay. Ông cũng lại ân cần giới thiệu tôi vào Trung Tâm Văn Bút, nơi mà tôi đã có dịp được sinh hoạt liên tục trong suốt gần 20 năm sau đó, cho đến khi miền Nam mất vào tay CS. Có thể nói tóm gọn, con đường đi vào thế giới Văn chương Chữ nghĩa của tôi đã có được sự khích lệ của nhà văn Nhất Linh rất nhiều.

Để có cơ hội viết bài này, tôi cũng xin cám ơn nhà văn Phạm Phú Minh và những vị trong ban tổ chức Triển lãm và Hội luận về hai tờ báo Phong Hóa – Ngày Nay. Nếu không có lời mời tham dự của quý vị thì tôi không có dịp ngồi ôn lại những kỷ niệm trong lãnh vực văn chương ở vào thuở khai sinh Việt Nam Cộng Hòa mà khi đó mọi người đã cùng gắng công vun đắp một Miền Nam Tự Do với vô vàn sinh hoạt văn hóa phong phú, đa dạng mà sức lan tỏa vẫn còn cho đến tận ngày nay.

NHẬT TIẾN

Garden Grove, California ngày 20 tháng 5 năm 2013

Bạn Hữu Diễn Đàn Thơ Văn 2012


Một Thời Như Thế (Hành trình Chữ Nghĩa – tập III), Nhật Tiến


Tư liệu văn học của Nhật Tiến
 do Huyền Trân ấn hành-tháng 11-2012(sách dầy 262 trang và 6 trang phụ bản in mầu trên giấy láng)

****

Xin mời bạn đọc đi vào một cuộc hành trình chữ nghĩa, tuy chỉ là hành trình của một người viết nhưng ắt cũng phản ánh được đôi ba hình bóng của một thời mà chúng ta đã từng sống, từng trải qua và luôn luôn ước mong nó được gìn giữ và phát triển tốt đẹp hơn. Xin hãy cũng chỉ coi đây như là một trong nhiều mảnh rời mà nhiều người đi trước đã để lại cho thế hệ sau.

Sách gồm nhiều phần :

I. Tuổi Thơ Thế Hệ Chúng Tôi :

● Nhắc lại cả một giai đoạn sôi nổi, ồn ào, hăng say, nồng nhiệt của thời điểm này tôi muốn nói lên một điều rằng : Cuộc kháng chiến chống Pháp có toàn thể mọi người tham gia, là do động cơ của lòng yêu nước cũng như do truyền thống chống xâm lăng của dân tộc chứ chẳng phải vì mọi người đã được “dạy dỗ ” như guồng máy tuyên truyền của nhà nước CSVN rỉ rả trong suốt hơn 60 năm qua. (trang 16)

● Hà Nội – năm 1947, ngày tôi trở lại – hãy còn nhiều chỗ chỉ có tàn than và những cái cột nhà cháy. Mọi người lớn di chuyển đều phải xài loại giấy tùy thân do Pháp cấp, gọi là giấy Laissez- Passer. Lính Pháp da đen, người Phi châu đầy nhan nhản. Họ đứng gác ở các công sở, họ kiểm tra giấy tờ ra vào thành phố ở các cửa Ô. Hà Nội như con bệnh vừa hồi sinh hãy còn thoi thóp thở và tất nhiên là vắng người. (trang 18)

II . Một Thời báo “Thiếu Nhi”

Phần này là để ghi nhớ :

– Ông Nguyễn Hùng Trương, Giám đốc nhà sách Khai Trí , một con người suốt đời tận tụy với chữ nghĩa và là Chủ Nhiệm tuần báo Thiếu Nhi, một tờ báo giải trí và giáo dục đã một thời góp phần vào công cuộc phục vụ độc giả thiếu nhi ở Miền Nam trước 1975.

– Phần này cũng ghi nhớ sự đóng góp vô cùng quý báu của rất đông quý anh chị em văn nghệ sĩ cùng các nhà giáo và các phụ huynh học sinh trên toàn quốc, trong suốt một thời gian dài đã cộng tác trực tiếp hay hỗ trợ tinh thần để cho tờ Thiếu Nhi được tồn tại cho đến tháng 15-3-1975. (trang 35)

● Có thể nói, đem đối chiếu châm ngôn của tờ báo ngay từ số đầu là “Giải Trí và Giáo Dục” thì trong suốt cuộc hành trình đầy khó khăn kéo dài từ 1971 đến 1975, nhờ công khó của các nhà văn, nhà báo, nhà giáo mà tờ Thiếu Nhi đã làm trọn vẹn được vai trò của nó. Các số báo Thiếu Nhi còn ế bán không hết đã được đóng thành Bộ, cứ mỗi bộ 10 số, có bìa carton dầy phía ngoài cũng đã lọt vào rất nhiều tủ sách gia đình trên toàn quốc.

Chính những bộ báo này cũng đã được các thầy, cô giáo ở miền Bắc sau 30-4-1975 vào Nam đã chiếu cố tận tình và cũng ngỏ lời ngợi khen nhiệt liệt.  

Tôi nghĩ rằng, dù vào thời nào, ở đâu thì những nhà giáo chân chính cũng nhận biết được những giá trị đích thực liên quan tới nghề nghiệp của họ.

Và theo tôi, cũng chính những lời ngợi khen nồng nhiệt này cũng đã tô thêm một điểm son vào nền văn hóa của miền Nam trong khi chính nó đang bị mạt sát và vùi giập! (Trang 42)

III. Một Thời Hải Ngoại :

● Một nhà văn mà chỉ ngồi quay mặt vào tường mà viết văn thì hắn viết cái gì? Dấu vết xã hội nơi hắn đang sống có chỗ nào để hiện diện trong tác phẩm? Mà khi viết ra tác phẩm không có dấu vết xã hội (dù dưới dạng thức nào) thì có đáng gọi là nhà văn không, chưa nói là nhà văn lớn!

(Trao đổi với nhà văn Nguyễn đình Chính – trang 186)

● Thế giới tiểu thuyết của Nhật Tiến là cánh cửa mở rộng chân trời để con người sống với hy vọng, sống xứng đáng với đồng loại và lịch sử!

Nguyễn Vy Khanh (Thế giới nhân bản của Nhật-Tiến – trang 237)

● Tưởng qua đến bên này anh sẽ chỉ gặp toàn những tình nghĩa, tình người. Nhưng hỡi ơi, anh đã lại bị vùi giập tiếp bằng những luận điệu giả trá, xuyên tạc…không chỉ một lần mà nhiều lần, không chỉ thu gọn trong một khoanh báo mà um sùm, nhốn nháo. Tuy nhiên, anh cũng biết rõ đấy chỉ là thiểu số. Còn những người quý anh, trọng anh, kể cả nhớ ơn anh về những đóng góp của anh trong lãnh vực thi ca thì là số rất đông, nhất là đa số thầm lặng. Cho nên, tôi hy vọng là anh đã từ giã cõi đời hệ lụy này với một tâm trạng an bình và tha thứ. Lịch sử Việt Nam sẽ mãi mãi ghi tên tuổi của anh.

( Anh Thiện ơi- Hãy ngơi nghỉ – trang 255)

Giao dịch: Nhà xuất bản Huyền Trân 9882 Reading Ave, Garden Grove, CA 92844

Email : nhaxuatbanhuyentran@yahoo.com

Độc giả ở xa, mua mỗi cuốn xin viết chi phiếu 15 USD, đề tên PHUONG DO và gửi về địa chỉ trên. Nhà xuất bản sẽ miễn cước phí trong nội địa Hoa Kỳ.

Đọc Nhà Văn Nhật Tiến, Nhớ Một Thời ở Quê Nhà, Phan Tấn Hải


Nhật Tiến nhìn bởi Tạ Tỵ

Phan Tấn Hải

“Miền Nam của các anh chị làm gì có văn hóa.” Người cầm bút nào đã dám nói như thế với giọng đắc thắng của phe chiến thắng từ Bắc vào trong một “khóa bồi dưỡng chính trị” dành cho văn nghệ sĩ Miền Nam?

Đó là chuyện xảy ra sau 1975, khi nhà nước CSVN quyết tâm cải tạo giới văn nghệ sĩ Miền Nam.

Câu nói trên của Mai Quốc Liên, người từ Miền Bắc vào theo đạo binh chiến thắng, lúc đó là phản ứng trước phát biểu của nhà văn Nguyễn Thị Hoàng. Chính xác, Mai Quốc Liên nói “hết sức hỗn xược” (chữ của nhà văn Nhật Tiến kể lại) rằng:

“Khóa học này mở ra để các anh, các chị hiểu biết về xã hội mới thôi, chứ đừng trông mong vào việc cầm bút trở lại. Bởi vì miền Nam các anh, các chị làm gì có văn hóa.”

Chuyện này được Nhật Tiến kể lại trong 2 tác phẩm mới in: Hành Trình Chữ Nghĩa (HTCN), trang 53; và Nhà Giáo Một Thời Nhếch Nhác (NGMTNN), trang 18.

Phản ứng của văn nghệ sĩ Miền Nam lúc đó ra sao? Cuốn HTCN trang 53 kể tiếp, qua lời Nhật Tiến trả lời phỏng vấn của Việt Tide:

“Nhật Tiến: Phải nói là sôi sục. Trước tiên, Đỗ Phương Khanh đứng lên chỉ mặt Mai Quốc Liên và hỏi ngay, Anh vào trong Nam được bao lâu và anh đã đọc được bao nhiêu tác phẩm của miền Nam rồi, mà anh dám nói miền Nam không có văn hóa? Rồi nhiều người khác cũng nhao lên, cả tôi lẫn nhà văn Nguyễn Thụy Long đều đứng dậy. Những người điều khiển khóa học vội vã tuyên bố nghỉ giải lao…”(hết trích)

Bồi dưỡng chính trị cho văn nghệ sĩ miền Nam? Ai làm như thế? Cuốn NGMTNN trang 18 ghi lại qua nhận định của Nhật Tiến:

Hình bìa 3 tác phẩm mới của nhà văn Nhật Tiến.

“Theo kinh nghiệm của tôi, tôi chỉ thấy cái đám văn nghệ sĩ đến từ miền Bắc, tham gia khóa bồi dưỡng chính trị cho đám văn nghệ sĩ miền Nam là hung hăng, phách lối như Bảo Định Giang, Mai Văn Tạo, Phan Đắc Lập, Nguyễn Quang Sáng nhưng mục hạ vô nhân, nhố nhăng nhất phải kể tới Anh Đức và Mai Quốc Liên.”(hết trích)

Sau 1975, nhà văn Nhật Tiến dạy Vật Lý trung học trong 4 năm, và đó là nguồn thông tin để ông viết cuốn Nhà Giáo Một Thời Nhếch N hác, một tập hồi ký dày 290 trang, ghi lại những hình ảnh thầy cô trường trung học sau 1975.

Trong khi đó, 2 tác phẩm Hành Trình Chữ Nghĩa tập I và tập II là một số ghi nhận của tác giả Nhật Tiến sao 60 năm cầm bút. Tập II còn được đặt tựa đề Sự Thật Không Thể Bị Chôn Vùi, trong đó tác giả ghi lại những chuyện ít người biết về quá trình hình thành tuyển tập Trăm Hoa Vẫn Nở Trên Quê Hương.

Trong khi đó, cuốn Hành Trình Chữ Nghĩa tập I cũng có một phần kể lại những chuyện một thời văn nghệ sĩ miền Nam bị đẩy vào các “khóa bồi dưỡng chính trị” để nghe các nhà văn từ miền Bắc biểu diễn quyền lực của cuồng tín và dốt nát.

Trong khi đó, một thái độ hoàn toàn trái nghịch đã diễn ra với nhà văn Dương Thu Hương khi bà cùng đoàn quân chiến thắng vào Nam, nhìn thấy sách văn học phong phú và đầy đủ các khuynh hướng dị biệt, và đã ôm mặt khóc giữa phố. Nhà văn Dương Thu Hương vào tháng 4-2000 đã kể lại với phóng viên Đinh Quang Anh Thái

“… khi đội quân chiến thắng vào Sài Gòn năm 1975, trong khi tất cả mọi người trong đội quân chúng tôi đều hớn hở cười thì tôi lại khóc. Vì tôi thấy tuổi xuân của tôi đã hy sinh một cách uổng phí. Tôi không choáng ngợp vì nhà cao cửa rộng của miền Nam, mà vì tác phẩm của tất cả các nhà văn miền Nam đều được xuất bản trong một chế độ tự do; tất cả các tác giả mà tôi chưa bao giờ biết đều có tác phẩm bầy trong các hiệu sách, ngay trên vỉa hè…(…) Đó mới là chế độ của nền văn minh. Và thật chua chát khi nền văn minh đã thua chế độ man rợ.” (hết trích)

Một điểm nữa để nhìn về tác phẩm Hành Trình Chữ Nghĩa: nhà văn Nhật Tiến đã rất điềm tĩnh khi kể lại những hình ảnh thô bạo trong các “khóa bồi dưỡng chính trị” dành cho văn nghệ sĩ miền Nam.

Thí dụ, HTCN tập I, trang 52, nhà văn Nhật Tiến viết:

“Một câu hỏi khác mà tôi còn ghi nhớ được là của ký giả Thái Bạch, thuộc hàng ngũ những người viết miền Nam. Anh này đứng dậy gằn giọng hỏi tôi: “Anh cho tôi biết, anh có liên hệ gì với tên phản động Nhất Linh?” Tôi chưa kịp trả lời thì chị Nguyễn Thị Vinh đã đứng dậy, chỉ mặt Thái Bạch và nói ngay, “Anh muốn biết về Nhất Linh thì hãy hỏi tôi, vì tôi mới là người có nhiều liên hệ với nhà văn Nhất Linh, cả về mặt văn chương lẫn đời sống chính trị”. Nói chung đa số anh chị em văn nghệ sĩ tham dự khóa đó vẫn còn giữ được tư cách của người cầm bút.” (hết trích).

Nhật Tiến là người đứng ngoài nắng, đúng như lời nhà văn Mai Thảo đã gọi.

Cũng cần nhắc rằng, nhà văn Nhất Linh là người đã từng hoạt động cho Việt Nam Quốc Dân Đảng, đã liên tục đòi hỏi những quyền tự do căn bản, đã bị nhà nước Tổng Thống Ngô Đình Diệm truy bức, đẩy ra tòa để tới mức phải tự tử vì “Đời tôi để lịch sử xử…”

Nhà văn Nguyễn Mạnh Trinh trong bài viết tựa đề “Nhà Văn Vẫn Đứng Ngoài Nắng: Nhật Tiến” có đăng lại trong HTCN tập I, trang 92 đã kể về tang lễ Nhất Linh:

“Đám tang của ông bị mật vụ bao vây vì chính quyền không muốn bị tai tiếng với dư luận quốc tế nhưng lại có nhiều thanh niên, sinh viên học sinh đến đưa tiễn. Nhà văn Nhật Tiến ở trong phái đoàn của Trung Tâm Văn Bút Việt Nam với tư cách là Phó chủ tịch nên có mặt lúc hạ huyệt và ông đã ứng khẩu bài điếu văn và đọc như là một cách thế phản kháng của người cầm bút trong hoàn cảnh thời thế ấy. Trong khi nhiều lãnh tụ đảng phái bị bắt giữ và các văn nghệ sĩ bị theo dõi thì hành động kể trên phải được coi như một phản ứng can đảm của kẻ sĩ không ngại ngùng trước bạo lực vì có thể bị bắt giam bất cứ lúc nào.” (hết trích)

Nhà báo Đinh Quang Anh Thái, trong bài phỏng vấn Nhật Tiến trên báo Người Việt ấn bản ngày 6-3-2012, tựa đề “Nhà Văn Nhật Tiến: 60 Năm Cầm Bút Vui Ít, Buồn Nhiều…” nhân dịp tác phẩm Nhà Giáo Một Thời Nhếch Nhác được xuất bản, đã ghi rằng:

“Người Việt: Ông có tâm sự nào muốn nói thêm với độc giả Người Việt?

Nhật Tiến: Trong số bạn đọc nhật báo Người Việt, tôi đoán là cũng có một số vị từng là độc giả của tôi. Tôi chỉ xin gửi gắm vài lời rằng, trong 60 năm cầm bút, tôi chưa bao giờ thấy hối tiếc về những gì mình đã viết ra và tôi sẽ vẫn tiếp tục không làm phụ lòng những độc giả đã yêu mến, đã theo dõi hay đã âm thầm cảm thông với tôi trong nhiều vấn đề liên quan tới đất nước.” (hết trích)

Ba tác phẩm của nhà văn Nhật Tiến – Hàng Trình Chữ Nghĩa tập I, Sự Thật Không Thể Bị Chôn Vùi (tức HTCN tập 2), và Nhà Giáo Một Thời Nhếch Nhác – có thể tìm mua, giá mỗi cuốn 15 Mỹ Kim, qua điạ chỉ:

Thư từ, giao dịch xin đề : HUYỀN TRÂN 9882 Reading Ave, Garden Grove, CA 92844, USA.  Email: nhaxuatbanhuyentran@yahoo.com Độc giả ở xa, mua mỗi cuốn xin viết chi phiếu 15 USD, đề tên PHUONG DO và gửi về địa chỉ trên. Nhà xuất bản sẽ miễn cước phí trong nội địa Hoa Kỳ.

Phan Tấn Hải

Ra mắt sách Nhân Văn Giai Phẩm và Vấn Đề Nguyễn Ái Quốc tại Sydney, Hư Vô


Tác phẩm Nhân Văn Giai Phẩm và Vấn Đề Nguyễn Ái Quốc

Hư Vô

Buổi ra mắt sách ”Nhân Văn Giai Phẩm và Vấn Đề Nguyễn Ái Quốc” được tổ chức tại Trung Tâm Văn Hóa và Sinh Hoạt Cộng Đồng Người Việt Tự Do NSW của Nữ  Sĩ Thụy Khuê vào trưa ngày thứ bảy, 06/10/2012 vừa qua, kéo dài từ 2 giờ đến 5.20 chiều. Mặc dù trời hơi u ám với cái lạnh còn sót lại của mùa đông, nhưng đã có hơn 300 đồng hương đến tham dự, trong số này có rất nhiều đại diện của các hội đoàn, đoàn thể.

Ban tổ chức cũng có chút lo âu, với một đề tài có vẻ  hơi “khô khan” của tác phẩm thì liệu có được nhiều người đến tham dự hay không? Nhưng với con số hơn 300 người, phải nói là ngoài mức mong đợi của Ban Tổ Chức. Điều này cho thấy đồng hương ở Sydney vẫn còn quan tâm đến những vấn đề của đất nước và cũng là một niềm vui cho tác giả Thụy Khuê đã đi hơn nửa vòng trái đất đến đây để gặp gỡ và chia sẻ với đồng hương, đọc giả. Hy vọng đây cũng là một niềm khích lệ cho tác giả để tiếp tục nghiên cứu những đề tài khác liên quan đến đất nước Việt Nam.

Buổi ra mắt sách này thành công một phần nhờ tài điều hợp khéo léo, nói chuyện hoạt bát, duyên dáng của MC Nguyễn Văn Thân, một Luật Sư trẻ luôn luôn hết lòng gắn bó với cộng đồng.

Lễ chào Quốc Kỳ

Sau nghi thức chào cờ là phần phát biểu của đại diện Ban Tổ Chức là ông Phạm Hoài Nam, chủ nhiệm báo Việt Luận. Ông cám ơn các quan khách, cám ơn các thân hữu đã giúp đỡ tổ chức buổi ra mắt sách này và cám ơn tác giả Thụy Khuê đã nhận lời mời của Việt Luận và ông cũng đã nêu ra lý do Việt Luận hỗ trợ cho buổi ra mắt sách này, ông nói: “ Mặc dù từ mấy chục năm qua đảng CSVN cố gắng xóa bỏ tất cả các tàn tích của Nhân Văn Giai Phẩm để chạy tội trước lịch sử nhưng chúng ta không được quên, chúng ta phải nhớ và ghi chép lại thành một tài liệu như tác giả Thụy Khuê đã làm, cho các thế hệ mai sau. Nhớ không phải để nuôi dưỡng hận thù mà để đòi lại công lý cho các nạn nhân và để lịch sử đừng tái diễn”. Ông nói thêm rằng việc hỗ trợ để ra mắt tác phẩm này là một việc làm rất nhỏ của báo Việt Luận trong nỗi đau chung của dân tộc kéo dài trên nửa thế kỷ qua, và cũng để chia sẻ với những người còn nặng lòng với đất nước Việt Nam như tác giả của cuốn sách này.

Kế đó là lời phát biểu của ông Nguyễn Văn Thanh, Chủ Tịch Cộng Đồng Người Việt Tự Do/ NSW, như một thông điệp mà ông muốn gởi đến chúng ta: “ Người Việt Nam ở trong cũng như ngoài nước cần phải ghi lại tất cả các dữ kiện lịch sử của dân tộc trong thế kỷ vừa qua một cách đầy đủ và trung thực. Nhất là những tội ác của đảng CSVN. Nhưng thời gian không đợi chúng ta. Những người thuộc thế hệ Cải Cách Ruộng Đất, Nhân Văn Giai Phẩm đã lần lượt ra đi. Tuần qua chúng ta được tin sự ra đi của ông Nguyễn Chí Thiện, một nhân chứng về những tội ác của CSVN. Do đó việc gom góp và ghi lại những tài liệu lịch sử của VN trong thế kỷ vừa qua là một việc làm hết sức cần thiết và phải thực hiện càng sớm càng tốt. Tác phẩm Nhân Văn Giai Phẩm và Vấn Đề Nguyễn Ái Quốc của tác giả Thụy Khuê  ghi lại những sự kiện liên quan đến những nhân vật trong một giai đoạn đau thương nhất của dân tộc VN. Tập sách này là một chứng từ hết sức quan trọng nói về tội ác của đảng CSVN”.

Cả hai bài phát biểu đều ngắn gọn, có vẻ như hai ông muốn dành trọn vẹn thời gian để tác giả tâm tình với đồng hương.

Sau phần phát biểu của ông Nguyễn Văn Thanh là phần đóng góp văn nghệ. Nghệ Sĩ Đào Thúy ngâm bài Lá Diêu Bông của Hoàng Cầm và Ca Sĩ Quỳnh Xuân hát bài Bến Xuân của Văn Cao. Cả hai nghệ sĩ đều trình bày thật hay khiến cho không khí buổi lễ tăng thêm phần ấm cúng và thân tình.

Tác giả Thụy Khuê ký tặng sách cho Hư Vô

Kế đó là phần chính của chương trình, tác giả Thụy Khuê tâm tình với đồng hương. Trước hết bà tâm tình lý do thúc đẩy bà viết tác phẩm này, bà cho rằng ngay từ thuở nhỏ bà đã rất thích những bài thơ của Trần Dần, Hoàng Cầm, Hữu Loan…Sau đó bà rời quê hương đi du học ở Pháp từ năm 1962. Tại xứ người, khi đời sống cá nhân và gia đình ổn định, tâm lý của một người xa quê hương lâu ngày bỗng có lúc lòng thao thức muốn về nguồn, bà rất xúc động khi phải chứng kiến những hình ảnh trên TV về biến cố 30/04/75 và sau đó là phong trào vượt biển. Bà cho rằng những người đứng bên ngoài không được tham dự vào nỗi bất hạnh chung của đất nước cũng mang một nỗi khổ tâm riêng, cảm thấy như mình “ích kỷ” và bất lực. Bà đã không kềm được nước mắt khi nhắc đến gia đình một người chị đã mất trên biển trong lúc đi tìm tự do.

Một biến cố khác cũng đã làm thay đổi con người bà vào năm 1984 khi bà có dịp về VN. Vào thời điểm này VN rất nghèo và khi ra Bắc trước là để thăm một bà cô, sau là để tìm hiểu về Nhân Văn Giai Phẩm, tại đây chính mắt bà đã chứng kiến những cảnh nghèo khó không thể tưởng tượng nổi. Và khi bà đi tìm hiểu về Phong Trào Nhân Văn Giai Phẩm thì tất cả đã bị chính quyền cố tình xóa bỏ, không còn một tàn tích nào để người ta biết đến. Chính những tác động nêu trên thúc đẩy bà phải làm một cái gì đó cho VN.

May mắn là sau đó vào năm 1990 bà bắt đầu làm việc cho đài phát thanh RFI của Pháp, nhờ công việc này mà bà đã có cơ hội quen biết với những người có dính dáng đến Phong Trào Nhân Văn Giai Phẩm trước đây, mới bắt đầu chỉ một người, rồi người này chỉ người kia, dần dà nhờ tạo được sự tin tưởng, cho nên có nhiều người trong nước gởi đến bà những tài liệu liên quan đến phong trào này mà bên ngoài  không làm sao có được.

Tác giả cũng cho biết ước nguyện của bà là chuyển được tác phẩm này về trong nước, vì ở nơi đó người ta cần phải biết sự thật đã bị nhà cầm quyền cố tình bưng bít.. Có một độc giả hỏi là ông có thể chuyển về trong nước bằng dạng PDF qua email hay không?  Tác giả đồng ý ngay và bà nói rằng bất cứ ai sử dụng tác phẩm này dưới mọi hình thức để chuyển về nước bà đều hoan nghênh, vì đó là ước nguyện của bà.

Phần sau cùng là phần đặt câu hỏi. Phần này kéo dài khoảng 2 giờ. Càng về sau thì không khí càng sôi nổi, ban tổ chức dự định chấm dứt vào lúc 5 giờ chiều nhưng vì đồng hương vẫn còn tiếp tục nên phải kéo dài thêm 20 phút nữa. Quan khách đặt đủ loại câu hỏi liên quan đến tác phẩm này, từ vai trò những nhân vật chủ chốt trong Nhân Văn Giai Phẩm như Lê Đạt, Trần Dần, Nguyễn Hữu Khang, Phan Khôi, Hoàng Cầm, Văn Cao…cho đến lý do tại sao Tố Hữu lại quá nhiệt tình trong cách trả thù những người trong Phong Trào này và trách nhiệm của Hồ Chí Minh đối với bản án 30 năm dành cho những văn nghệ sĩ chỉ vì cái tội tranh đấu để nói lên tiếng nói của sự thật.

Tác giả Thụy Khuê và chủ nhiệm báo Việt Luận

Nhìn về hình thức quyển sách, dày gần 1,000 trang, trình bày trang nhã, sang trọng, nội dung hết sức phong phú, vì vậy chúng tôi không ngạc nhiên tại sao tác giả đã dành ra 20 năm nghiên cứu để hoàn tất tác phẩm này. Đây là một tài liệu văn học, lịch sử rất giá trị, cần nên có trong tủ sách gia đình, không phải chỉ để cho chúng ta, mà còn cho các thế hệ mai sau, để chúng hiểu được thế hệ cha ông đã trải qua một thời kỳ khó khăn và đen tối đến mức nào.

Hư Vô
(Phóng Viên báo Việt Luận, Úc Châu)

Copyright (c) Ilu Production

Designed by Người Tình Hư Vô. Copyright © 2012-2017, Ilu Productions. All Rights Reserved. Excerpts and links may be used if full credit is given to www.nguoitinhhuvo.wordpress.com. *******Bài trích từ Blog này xin ghi nguồn từ www.nguoitinhhuvo.wordpress.com.

Chủ Biên: Người Tình Hư Vô

%d bloggers like this: